ΑΠΟΘΑΝΟΝΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΟΥ ΑΠΘ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΑ ΛΕΧΘΕΝΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΧΘΕΝΤΑ

Πρωτοπρεσβ. Ἄγγελος Ἀγγελακόπουλος

26-08-2025

Μέ ἀφορμή τόν αἰφνίδιο θάνατο[1] (18-08-2025) τοῦ καθηγητοῦ τῆς δογματικῆς καί συμβολικῆς Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ΑΠΘ Χρυσοστόμου Σταμούλη, πού ἐπισυνέβη στή Ρόδο, ἐνῶ ἐπρόκειτο νά συμμετάσχει σέ ἐπιστημονική, θεολογική καί ἱστορική ἡμερίδα[2], πού διοργάνωνε ἡ ἐκκλησιαστική ἐπιτροπή τοῦ Ἱ. Ν. Παναγίας Καθολικῆς,  ὑπό τήν αἰγίδα τῆς Μητροπόλεως Ρόδου,  στήν ὁποία ἐπρόκειτο ν’ ἀναπτύξει εἰσήγηση μέ θέμα : «Σχόλιο στή διδασκαλία τοῦ ἁγίου Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας γιά τήν Παρθένο Μαρία»[3], παρουσιάζουμε μερικά ἀπό τά κυριώτερα οἰκουμενιστικά λεχθέντα καί πραχθέντα του.

Ἐπειδή, ὅμως, τό παρόν κείμενο εἶναι ἐκτενές, προτιμήσαμε νά τό χωρήσουμε σέ δύο μέρη. Στό μέν πρώτο μέρος παραθέτουμε μία περιληπτική λίστα τῶν κυριοτέρων οἰκουμενιστικῶν λεχθέντων καί πραχθέντων τοῦ ἀποθανόντος, γιά νά κάνουμε τό κείμενο πιό προσιτό, στό δέ δεύτερο παραθέτουμε ἀναλυτικότα τίς οἰκουμενιστικές δηλώσεις καί πράξεις του μέ τίς ἀνάλογες πηγές.

Α΄ ΜΕΡΟΣ

ΛΙΣΤΑ ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ

ΤΩΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΩΝ ΛΕΧΘΕΝΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΧΘΕΝΤΩΝ ΤΟΥ ΑΠΟΘΑΝΟΝΤΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ

1) Περί παρθενίας Θεοτόκου και γεννήσεως Χριστοῦ

«…τό ὄντως μυστήριο, τὸ μέγα μυστήριο δὲν εἶναι ἡ παρθενία, ἀλλὰ ἡ θεομητρότητα… Ἡ παρθενία εἶναι μία δευτερεύουσα πραγματικότητα… ὁ Χριστὸς θὰ μποροῦσε νὰ γεννηθεῖ καὶ ἀπὸ μία ἔγγαμη γυναῖκα».

«…στήν Ὀρθόδοξη θεολογία καί ὁπωσδήποτε στήν Ἑλλάδα τό ὄνομα «Παρθένος» εἶναι πιό δυνατό ἀπό τό ὄνομα «Θεοτόκος». Τό μυστήριο στήν ἐκκλησία, ὅμως, δέν εἶναι ἡ παρθενία. Τήν παρθενία τή συναντάμε παντοῦ, σέ ὅλα τά συστήματα τά θρησκευτικά ὑπάρχει ἡ παρθενία. Ὁ κόσμος εἶναι γεμάτος ἀπό τάγματα παρθένων! Ὅμως, ἄς μή ξεγελιόμαστε, δέν σώζει ἡ παρθενία, ἡ θεομητρότητα σώζει… Ἡ παρθενία ἀπό μόνη της δέ λέει τίποτα. Λέει τά πράγματα, μόνο ὅταν ἀποκαλύπτει τή θεοπρέπεια…

«…Κι ὁ ἄντρας μπορεῖ νά γεννήσει Θεό. Γιατί νά μήν τό κάνει; Καί ἡ ἔγγαμη γυναῖκα μπορεῖ νά γεννήσει τό Θεό… Ἡ εὐαισθησία τῆς πλάτυνσης δέν εἶναι προνόμιο τῶν γυναικῶν. Ἡ πρώτη εὐαισθησία, ἡ ὄντως ἁγία, εἶναι ὁ Χριστός…».

«…ὁ Θεός εἶναι, λοιπόν, πού σώζει, δέ σώζει ἡ Θεοτόκος»

2) Περί κατευθύνσεως Ἰσλαμικῶν Σπουδῶν στήν Θεολογική Σχολή τοῦ ΑΠΘ

«Ἀπόφαση εὐθύνης». «Ὅσο κανείς γνωρίζει τήν ἑτερότητα, τόσο τήν ἀποδαιμονοποιεῖ».

3) Ἡ ἀποκατάσταση τοῦ αἱρετικοῦ, μασόνου, βλασφήμου  καί ἀφορισμένου Νίκου Καζαντζάκη

4) Ἡ ἄνευ προϋποθέσεων πρόσληψη τοῦ ξένου, τοῦ μετανάστη, τῆς πόρνης, τοῦ τελώνη καί τοῦ φαρισαίου.

5) Περί Ἐκκλησίας – Θεολογίας

«…ἡ Ἐκκλησία ἦταν μία ἀπό αὐτές τίς μυθολογίες…».

«… ἡ Ἐκκλησία χάθηκε για παράδειγμα μέσα στη δίνη της έντονης ιδεολογικής σύγκρουσής της με τη Δύση. Αυτό το έπαθε και η θεολογία. Το ζούμε ακόμα και σήμερα. Κατασκευάζουμε στο λεπτό εχθρούς, πολιτικούς, θρησκευτικούς και άλλους, αρματωνόμαστε και ξεκινάμε. Όταν δεν αυτοπροσδιορίζεσαι και ετεροπροσδιορίζεσαι, κινδυνεύεις κίνδυνο μεγάλο…».

«…Εἰλικρινά σήμερα αὐτό, πού συμβαίνει στήν ἐκκλησία, εἶναι ἀντικείμενο τῆς ψυχιατρικῆς… Ἔχουμε ἰδεολογικοποιήσει τήν ἀντίθεσή μας. Ὑπάρχει ἄρνηση. Ὑπάρχει τέτοια ἰδεολογικοποίηση τῆς ζωής, ὅπου μετά μανίας ἀρνούμαστε τή συνάντηση. Ἔχουμε ἰδεολογικοποιήσει τή ρήξη…».

«…η σύγχρονη θεολογία απλά αναμασά ιστορικές στιγμές του παρελθόντος και δεν μπορεί να αναμετρηθεί στα ίσια με τις ανάγκες και τις αγωνίες της σύγχρονης κοινωνίας…».

6) Περί ἔρωτος

«Ὁ πραγματικός ἑαυτός εἶναι ἐκστατικός, ἐρωτικός. Ὁ μή πραγματικός ἑαυτός εἶναι κλειστός∙ ἀνέραστος».

Τί θά μποροῦσε νά μᾶς βγάλει ἀπό αὐτή τήν καθήλωση; «Ἡ δημιουργικότητα, ἡ ἐρωτικότητα. Βρισκόμαστε στά ὄρια τῆς κυριαρχίας τοῦ ἀνέραστου. Τό ἀνέραστο εἶναι τό διεκπεραιωτικό…».

«…Η στάση της ορθόδοξης θεολογίας, αλλά και της Εκκλησίας, απέναντι στα θεμελιακά θέματα του έρωτα, της σεξουαλικότητας, της επιθυμίας και των ηδονών αποτέλεσε στο παρελθόν, αποτελεί και σήμερα την αχίλλειο πτέρνα της Ορθοδοξίας. Ο έρωτας ενοχοποιήθηκε και δαιμονοποιήθηκε. Θεωρήθηκε, ίσως, το μεγαλύτερο πρόβλημα, ο μεγαλύτερος εχθρός του χριστιανισμού. Συνδέθηκε, χαρακτηριστικά, η αγιότητα αποκλειστικά με την παρθενία…».

«…Παράλληλα, μοναδικός σκοπός της συζυγικής σεξουαλικότητας αποτέλεσε η τεκνογονία και η σωφροσύνη και όχι η ηδονική κοινωνία, «η αναγνώριση» του προσώπου, ο έρωτας, που σε κάθε περίπτωση θεωρήθηκε αμαρτία. Πρόκειται για θέσεις, που προέρχονται από τα σπλάγχνα της αρχαίας ελληνικής σκέψης (Πλάτων, Στωικοί), τον ελληνιστικό ιουδαϊσμό, τον γνωστικισμό και τον συριακό μοναχισμό και εδώ βρίσκεται η μεγάλη τραγωδία της σύγχρονης Ορθοδοξίας : στην πίστη πως όλη αυτή η παραχάραξη αποτελεί παραμονή στην πιστότητα της χριστιανικής παράδοσης. Αγνοήθηκαν οι προφητικές φωνές ενός Ιωάννου Χρυσοστόμου, ενός Βασιλείου Αγκύρας (που αναφορικά με τις ερωτικές σχέσεις ενός ζεύγους λέει «ου διά την παιδοποιίαν μόνον, αλλά και δι’ αυτόν τον της μίξεως οίστρον»), ενός Συμεών του Νέου Θεολόγου, που τονίζει την ιερότητα ολάκερου του δημιουργημένου από τον Θεό σώματος, και συνεπώς και των «ομοτίμων» με τα υπόλοιπα όργανα του ανθρώπου γεννητικών οργάνων ή ενός Διονυσίου Αρεοπαγίτη, που ήδη τον 5ο αιώνα, απευθυνόμενος στους ηθικιστές της εποχής του, τούς λέει ότι δεν πρέπει να φοβηθούν το όνομα του έρωτα, πολύ περισσότερο την εμπειρία του. Κλασική περίπτωση τούτης της παθολογίας αποτελεί, δίχως άλλο, η διαχρονική ερμηνεία του «Άσματος Ασμάτων» εντός του χριστιανισμού. Μια ερμηνεία, που περιορίζεται αποκλειστικά στο χώρο της αλληγορίας – ο νυμφίος είναι ο Χριστός και η νύμφη η Εκκλησία – και αρνείται τη δυνατότητα να εξηγηθεί τούτο το πανέμορφο κείμενο με όρους, που αφορούν και τις ανθρώπινες σχέσεις. Συνέπεια, όλων των παραπάνω, που είναι βιασμός της οντολογίας του Ευαγγελίου, υπήρξε σε αρκετές περιπτώσεις η μετατροπή του εκκλησιαστικού γεγονότος σε κλειστό σύστημα, σε έρημη χώρα, που κατοικείται από ανέραστους ανθρώπους, ανθρώπους μπερδεμένους, που φέρουν πάντα επάνω τους την ενοχή της φυσικής τους αλήθειας, της δημιουργικής τους ταυτότητας, τούτης της λίαν καλής πραγματικότητας, που λειτουργεί έξω από ενοχές και ανοχές στα όρια της κτιστότητας του ανθρώπου. Όρια, για τα οποία ο άνθρωπος δεν οφείλει τη συγγνώμη του, ούτε τη συνεχή απολογία του. Εάν σήμερα, στις σχέσεις των ανθρώπων εντός της Εκκλησίας, διαπιστώνεται κάποιο πρόβλημα, δεν είναι η υπερέξαρση του έρωτα και της επιθυμίας, αλλά το καταθλιπτικό στέγνωμα της ζωής, η αδυναμία των ανθρώπων να ερωτευθούν ποιητικά, να αποδεχθούν το σώμα το δικό τους, μα και το σώμα του άλλου, να λειτουργήσουν το μυστήριο της ερωτικής αγάπης, που είναι ένας απόλυτος θάνατος της ιδιοτέλειας, του εγωκεντρισμού και του ναρκισσισμού…»

7) Περί ἀπακαταστάσεως τῶν πάντων

Στό τέλος σώζονται ὅλοι; «Αὐτή εἶναι ἡ αὔρα καί τό ἄρωμα τῆς Ὀρθοδοξίας. Αὐτή ἡ διδασκαλία τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολῆς ὀνομάστηκε ἀποκατάσταση τῶν πάντων».

8) Περί ἀγάπης

«Ἡ ἀγάπη εἶναι ἀπροϋπόθετη».

9) Τό μεγάλο μυστήριο τοῦ ἠττημένου Θεοῦ

10) Σάρκωση Υἱοῦ = μετανάστευση. Ἐκμηδενισμός τοῦ Υἱοῦ.

«Ἡ σάρκωση εἶναι μία μετανάστευση “ἰδιότροπη”… Ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ βγαίνει ἀπό τή βεβαιότητα τῆς ἀγαπητικῆς τριαδικῆς κοινωνίας καί πάει στό μηδέν…».

«…Ο Θεός Λόγος σαρκούμενος προσέλαβε το ξένο, το άλλο, το εντελώς διαφορετικό. Πρόκειται για μια εθελοντική μετανάστευση, όπου έγινε ο ίδιος ξένος και αλήτης, έτσι ώστε να φανερώσει το μυστήριο της αγάπης, που φτάνει μέχρι το Σταυρό.  Ο Χριστός είναι ο μέγας ερωτικός. Η επί γης πορεία του Ιησού υπήρξε τραγική. Ξένος για τους ομόφυλους ξένους, που τον μίσησαν και τον θανάτωσαν σαν ξένο. Ξένος για τους δικούς του μαθητές, την ίδια του τη μητέρα, για την κτίση ολάκερη, για τη ζωή μα και το θάνατο, τον οποίο νίκησε μια για πάντα. Ο άνθρωπος καλείται να μιμηθεί τον τρόπο του Θεού Λόγου και να ανοίξει τις σχέσεις του πέρα από τα όρια, που θέτουν κριτήρια έθνους, φυλής, φύλων ή θρησκείας. Το αγκάλιασμα, η ολοκληρωτική πρόσληψη και όχι απλά η ανοχή του ξένου και του άγνωστου φανερώνει την αληθινή διακονία της ασκητικής αγάπης…».

11) Περί τῶν Ἱερῶν Κανόνων

«…Οἱ κανόνες, ὅμως, δέν εἶναι τό κυρίαρχο στήν Ὀρθοδοξία. Τό κυρίαρχο στήν Ὀρθοδοξία εῖναι τό Εὐαγγέλιο. Οἱ κανόνες εἶναι γιά τόν ἄνθρωπο καί ὡς ἐκ τούτου ἔρχονται καί παρέρχονται…».

12) Περί πατερικῶν κειμένων

«…τά πατερικά κείμενα δέν παίζουν κανένα ρόλο πλέον…».

13) Περί πορνείας ὡς πλεονεξίας 

«…Ἡ πορνεία στὴν Ἐκκλησία, κατὰ Χρυσόστομο, δὲν εἶναι ἡ εἴσοδος σὲ ἄλλο σῶμα, ἀλλὰ ἡ πλεονεξία…».

14) Περί προπατορικοῦ ἁμαρτήματος

«…Δυστυχώς, κάτω από τις επιδράσεις ενός όψιμου και ιδιόμορφου γνωστικισμού, ο χριστιανισμός δεν δέχθηκε σχεδόν ποτέ τον άνθρωπο ως έχει. Πίστεψε και εξακολουθεί να πιστεύει πως ο άνθρωπος είναι αυτό που είναι μείον τη φύση του, ένα σώμα και μια ψυχή φυλακισμένα στην ιδεολογία του προπατορικού αμαρτήματος. Γι’ αυτό αναλώθηκε στα όρια της ανθρωπολογίας του –υπόλογης πάντα στο μυστήριο της σάρκωσης, όπου ο Θεός προσλαμβάνει τον άνθρωπο στο σύνολό του–, στη δημιουργία ενός ανθρώπου άλλου, ενός ανθρώπου, που σίγουρα δεν είναι ο άνθρωπος, που έπλασε η αγάπη και η φιλανθρωπία του Θεού. Κλασικότερη περίπτωση όλων η περίπτωση των γυναικών, οι οποίες κατά την περίοδο της λοχείας τους, όπως εξάλλου και κατά τον καιρό της εμμήνου ρύσεώς τους, θεωρούνται σωματικά και ψυχικά ακάθαρτες…».

15) «Νιώθω διφυσίτης χαλκηδόνιος».

16) Περὶ μολυσμοῦ τῶν ἀντικειμένων Λατρείας

«…τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα βρίσκονται σὲ ἕνα λατρευτικὸ τόπο, σ’ ἕνα τόπο προσευχῆ,ς μποροῦν εὔκολα νὰ ἀποτελέσουν πηγὲς μόλυνσης καὶ διάδοσης αὐτῆς τῆς μολύνσεως στοὺς πιστούς, ἀλλὰ καὶ σὲ μέλη ἐκτός τῆς λατρευτικῆς κοινότητας…».

17) Ἀλλαγή τοῦ τρόπου μετάδοσης τῆς Θείας Κοινωνίας

Κατά τήν περίοδο τοῦ κορωναϊοῦ, πρότεινε τήν ξεχωριστή μετάδοση τοῦ Σώματος καί Αἵματος τοῦ Χριστοῦ στούς πιστούς, τά πολλά Ἅγια Ποτήρια, τά ἀτομικά πλαστικά κουταλάκια καίτήν δι’ ἐμβαπτισμοῦ τοῦ Σώματος στό Αἷμα Θεία Εὐχαριστία.

18) Περί Θείας Κοινωνίας

«…δεν είναι μαγκιά η Θεία Ευχαριστία και η Θεία Κοινωνία. Μου θυμίζει τη μαγκιά του “εγώ θα καπνίσω’’!…».

«…ἡ Θεία Εὐχαριστία στὰ ἀλήθεια εἶναι ἕνα σημεῖο, ποὺ δείχνει συμβολικὰ τὴν ἑνότητα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος, μεταξύ τους καὶ μὲ τὸν Χριστό, αὐτὸ εἶναι ἡ Θεία Εὐχαριστία…».

«…Ὑπάρχουν ἄνθρωποι πού κοινωνοῦν; Πεθαίνουν ἀπὸ καρκίνο; Πεθαίνουν ἀπὸ διάφορες ἀσθένειες; Ναί. Ἄρα, ὅταν λέμε γιὰ ἀθανασία στὰ πλαίσια τῆς Θείας Εὐχαριστίας δὲν ἐννοοῦμε τὴν ἀθανασία τὴν τώρα, γιατί ὅλοι πεθαίνουμε, ἀλλὰ τὴν ἀθανασία ψυχῆς καὶ σώματος στὰ ἔσχατα…». 

19) Ὑποταγή τῆς Ἐκκλησίας στήν Πολιτεία

«…Και τα μέλη της Εκκλησίας, ως μέλη μιας δημόσιας πλατείας, οφείλουν να υπακούουν στη νομοθεσία της Πολιτείας. Αν πει η Πολιτεία ότι θα πρέπει να σταματήσει ακόμα και η σύναξη, τότε θα πρέπει η Εκκλησία να το αποδεχθεί, να ακολουθήσει τις εντολές. Μπορεί να συνεχίσει να τελείται το μυστήριο, αρκεί να υπάρχει ο ιερέας και ένας πιστός. Είναι πληρέστατη έτσι η λειτουργία. Αν κάποιος έχει μεγάλη ανάγκη να κοινωνήσει, είναι ασθενής ή υπάρχει άλλο ζήτημα, τότε μπορεί να μεταβεί και να τον κοινωνήσει ο ιερέας κατά μόνας…».

«…η διδασκαλία μιας εκκλησίας – πρέπει να γίνει κατανοητό – ότι γίνεται πάντα κάτω από το Σύνταγμα και τους Νόμους μιας ευνονούμενης πολιτείας…».

«…Ἡ Ἐκκλησία είναι μέρος μιας κοινωνίας, αλλά και μέλος συγκεκριμένης πολιτείας, και ως εκ τούτου διέπεται από τους νόμους, που αυτή ορίζει όσον αφορά τη λειτουργία των δομών της…».

20) Χειροθετήθηκε ἀπό τόν Πατριάρχη Βαρθολομαῖο Ἄρχοντας ὀφφικιάλιος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου μέ τό ὀφφίκιον τοῦ Ἄρχοντος Διδασκάλου τῆς Ἐκκλησίας.

21) Προσέφερε στόν Μητρ. Θεσσαλονίκης Φιλόθεο δύο τόμους τῆς λεγομένης «Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου», δηλ. τῆς ψευδοσυνόδου τῆς Κρήτης 2016.

22) Ὑπῆρξε πρωταγωνιστής τῆς βεβηλώσεως τῶν Ἱερῶν Ναῶν μέ μουσικά  ὄργανα ἐντός αὐτῶν

23) Προσπάθησε νά συνδέσει τήν θεολογία μέ τά τραγούδια.

24) Διετέλεσε διευθυντής τοῦ «Διεθνοῦς Παρατηρητηρίου Θρησκευτικοῦ Φονταμενταλισμοῦ» στήν Μητρόπολη Ἀλεξανδρουπόλεως

25) Προσπάθησε νά συνδέσει τόν ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ μέ τόν πεζογράφο, ποιητή καί ζωγράφο Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη.

Β΄ ΜΕΡΟΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΩΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΩΝ ΛΕΧΘΕΝΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΧΘΕΝΤΩΝ ΤΟΥ ΑΠΟΘΑΝΟΝΤΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ

ΜΕ ΠΗΓΕΣ

1) 2009 : Θεοτοκομάχος, Παναγιομάχος καί παρθενομάχος θέση περὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀπὸ ἔγγαμη γυναῖκα

Ο Χ. Σταμούλης στὸ βιβλίο του «Ἔρως καὶ Θάνατος» ἔγραψε : «Ἀποτελεῖ κλασικὴ ἔκφραση μίας νοοτροπίας, ποὺ δημιούργησε συγκεκριμένο κλίμα ἐντός της Ὀρθόδοξης πνευματικότητας, ὅπου κυριαρχεῖ πλέον σχεδὸν ὁλοκληρωτικά, καὶ ὡς ἐκ τούτου καταθλιπτικά, ἡ συνήθεια, προκειμένου νὰ… μιλήσει κανεὶς γιὰ τὴ μητέρα τοῦ Θεοῦ, νὰ χρησιμοποιεῖ τὸν ὄρο ‘‘Παρθένος’’ […] πρέπει σήμερα νὰ ὑπενθυμίσουμε ὅτι τὸν ἀγῶνα ὁ ἅγιος Κύριλλος καὶ ἡ Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος τῆς Ἐφέσου ἀπέναντι στὸν Νεστόριο, δὲν τὸν ἔδωσε γιὰ τὴν παρθενία τῆς Παναγίας, ἀλλὰ γιὰ τὴ θεομητρότητά της. Καὶ τοῦτο, διότι τό ὄντως μυστήριο, τὸ μέγα μυστήριο δὲν εἶναι ἡ παρθενία, ἀλλὰ ἡ θεομητρότητα. […] Ἡ παρθενία εἶναι μία δευτερεύουσα πραγματικότητα, ποὺ ἀληθεύει ὀντολογικὰ, μόνο ὅταν δείχνει τὴ θεομητρότητα καὶ συνεπῶς τὴ θεοπρέπεια τῆς σάρκωσης, ἀπὸ τὴν ὁποία ἀποκτᾶ καὶ τὸ ὁποιοδήποτε νόημά της. Θὰ τολμοῦσα ἔτσι νὰ πῶ, ὄτι η παρθενία εἶναι ἕνα ἐργαλεῖο, ὅπως ἄλλωστε καὶ ἡ θεολογία τῶν ὠδίνων τῆς Μαρίας, προκειμένου νὰ ἀποδειχθεῖ, ἀπέναντι στὴν κάθε δόκηση, ποὺ ἀρνιόταν τὴ θεότητα τοῦ Ἰησοῦ, μὲ τὸν πλέον ξεκάθαρο τρόπο, ὅτι ὁ Χριστὸς δὲν ἦταν ἕνας ἁπλὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ ὁ σαρκωμένος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ Πατέρα. Ἐκείνο τὸ πρόσωπο, ποὺ λογώνει τόσο τὴν παρθενία, ὅσο καὶ τὴ θεομητρότητα, καὶ ἀποδεικνύει πὼς ἡ Μαρία εἶναι αὐτὸ, ποὺ εἶναι, ἐπειδὴ ἐκεῖνος τὴν κάνει νὰ εἶναι αὐτὸ, ποὺ εἶναι. Ἡ δική της συμβολὴ περιορίζεται στὴν ἐλεύθερη κατάφασή της, στὴν ἀποδοχή της, δηλαδή, νὰ ἐκχωρήσει τὸ σύνολο τῆς ὑπάρξεώς της, προκειμένου νὰ γίνει ὁ τόπος, ἡ χώρα τοῦ ἀχωρήτου, ἐξάπαντος ὄχι ἕνα ἁπλὸ κανάλι, ὅπου θὰ σαρκωθεῖ ὁ Θεός. Καί νομίζω ὅτι μία τέτοια ἐξήγηση μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ποῦμε καὶ τὸ κατὰ τὰ ἄλλα ‘‘αἱρετικό’’ πὼς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε ἡ ἀνάγκη ἑνὸς ἐξωτερικοῦ ‘‘σήματος’’, ἑνὸς ἐξωτερικοῦ ‘‘συμβόλου’’, ποὺ θὰ ἀπεδείκνυε τὴ θεοπρέπεια τοῦ μυστηρίου -τὴν ἀνθρωποπρέπεια ἔτσι κι ἀλλιῶς ἀπεδείκνυε ἡ παρουσία τῆς Μαρίας -, ὁ Χριστὸς θὰ μποροῦσε νὰ γεννηθεῖ καὶ ἀπὸ μία ἔγγαμη γυναῖκα».

(ΠΗΓΗ : Χ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ, Ἔρως καὶ Θάνατος, ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθῆνα 2009, σσ. 373-375 καί ἀνατύπωση ἐκδ. Ἁρμός, Ἀθήνα 2019)

2) Μάρτιος 2014 : Πρωταγωνιστής ὁ Χρ. Σταμούλης στήν ἵδρυση Κατευθύνσεως Ἰσλαμικῶν Σπουδῶν στήν Θεολογική Σχολή τοῦ ΑΠΘ. Ἀπό τήν Ὀρθόδοξη Θεολογία στό Ἰσλάμ.

Από τον Μάρτιο 2014 το τμήμα Θεολογίας αποφάσισε κατά πλειοψηφία να ιδρυθεί κατεύθυνση μουσουλμανικών σπουδών, την οποία ο πρόεδρός του, καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης, χαρακτηρίζει «απόφαση ευθύνης». Όπως σημειώνει, προηγήθηκε ευρύς κύκλος διαλόγου τόσο στο εσωτερικό του τμήματος όσο και με φορείς. Κάνει λόγο για ένα πρόγραμμα, το οποίο θα δίνει τη δυνατότητα σε όσους το επιθυμούν και κυρίως στους μουσουλμάνους έλληνες πολίτες να εξειδικευθούν στις μουσουλμανικές σπουδές με τρόπο υπεύθυνο και επιστημονικό. Ο σχεδιασμός προβλέπει πως η κατεύθυνση θα μπει στα φετινά μηχανογραφικά, ώστε να λειτουργήσει από την ακαδημαϊκή χρονιά 2015-2016.

Η απόφαση εγκρίθηκε και από τη Σύγκλητο του ΑΠΘ πριν από τρεις εβδομάδες, ενώ έχει και τη σύμφωνη γνώμη του υπουργού Παιδείας Ανδρέα Λοβέρδου, όπως και του δημάρχου Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη, οι οποίοι μάλιστα συζήτησαν το θέμα σε συνάντησή τους τον Αύγουστο. Ο κ. Λοβέρδος χαρακτήρισε ορθή την απόφαση σημειώνοντας πως «έχει χαρακτηριστικά κράτους δικαίου και από την άλλη είναι ένα κάλεσμα προς τους μουσουλμάνους έλληνες πολίτες να σπουδάζουν στην Ελλάδα αυτά τα οποία θέλουν να σπουδάζουν».

Σύμφωνη είναι και η γνώμη των τεσσάρων μητροπολιτών της Θράκης, Αλεξανδρουπόλεως Ανθίμου, Διδυμοτείχου Δαμασκηνού, Ξάνθης Παντελεήμονος και Μαρωνείας Παντελεήμονος.

(ΠΗΓΗ : ΤΜΗΜΑ ΙΣΛΑΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, Ἡ ἵδρυση ἀποφασίστηκε, οἱ διαφωνίες συνεχίζονται, 28-11-2014, https://www.emakedonia.gr/tmima-islamikon-spoydon-i-idrysi-apofasistike-oi-diafonies-synechizontai-105281)

3) Χρ. Σταμούλης : «Ὅσο κανείς γνωρίζει τήν ἑτερότητα, τόσο τήν ἀποδαιμονοποιεῖ»

Διαβάσαμε με έκπληξη πως οργανώνονται προληπτικές εξετάσεις (μαστογραφίες) για χριστιανές και μουσουλμάνες, προκειμένου να υποβληθούν προληπτικά σε δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία στο γυναικείο μοναστήρι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ορμύλιας Χαλκιδικής.

Δημοσίευμα μάς ενημερώνει πως: “…Η εμπειρία δεν είναι πρωτόγνωρη για τις χριστιανές και τις μουσουλμάνες της Θράκης, ούτε για τις χριστιανές γενικότερα από τη βόρεια Ελλάδα, καθώς από το 2012 ως το 2017 στις τριακόσιες ανέρχονται οι Μουσουλμάνες, που υποβλήθηκαν σε μαστογραφία στο Ιατρικό Κέντρο «Παναγία η Φιλανθρωπινή» της Ορμύλιας και εντοπίστηκαν τέσσερα περιστατικά καρκίνου. Επίσης, τα τελευταία 30 χρόνια πάνω από 150.000 Χριστιανές έκαναν την ίδια εξέταση, στο ίδιο κέντρο, και εντοπίστηκαν τετρακόσια περιστατικά”.

Στο πρόγραμμα εμπλέκεται και η Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ. Ο κοσμήτορας της Σχολής Χρυσόστομος Σταμούλης δήλωσε : «Μαζί τους, άλλωστε, βρισκόμαστε σε επικοινωνία από το 2016, οπότε τέθηκε σε λειτουργία εντός του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ ένα ανεξάρτητο τετραετές πρόγραμμα, με δικό του κωδικό στα μηχανογραφικά της εκπαίδευσης και τίτλο «Εισαγωγική κατεύθυνση μουσουλμανικών σπουδών», που έχει στόχο να εξυπηρετεί τις διδακτικές ανάγκες του Ισλάμ στη Θράκη και να εκπαιδεύει ιεροδιδασκάλους και καθηγητές θεολογίας για τα δημόσια σχολεία της Θράκης».

Ὁ Σταμούλης επισημαίνει πως «το θρησκευτικό φαινόμενο αγκαλιάζει όλους τους ανθρώπους» και διακηρύττει πως : «Όσο, άλλωστε, κανείς γνωρίζει την ετερότητα, τόσο την αποδαιμονοποιεί».

(ΠΗΓΗ : ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΚΟΣΜΙΔΗΣ,Πότε θα αποδαιμονοποιηθεί η ετερότητα στις μουσουλμανικές χώρες κ Σταμούλη; 16-06-2023,  https://katanixi.gr/not-pote-tha-apodaimonopoiithei-i-eterotita-stis-moysoylmanikes-chores-k-stamoyli/)

4) 11/12-12-2015 : Ὁ Σταμούλης ἀνέλαβε τό ἔργο τοῦ «ξεπλύματος» τοῦ αἱρετικοῦ, μασόνου, βλασφήμου  καί ἀφορισμένου Νίκου Καζαντζάκη

Ο Σταμούλης ανέλαβε με πολλούς τρόπους το ξέπλυμα του αιρετικού, μασόνου, βλασφήμου και ἀφορισμένου Καζαντζάκη, στα έργα του οποίου, για κάποιον πραγματικό χριστιανό, που θέλει να εμβαθύνει, θα βρει μασονικά στοιχεία˙ δαίμονας και Θεός το ίδιο και το αυτό, δικό του «Πιστεύω» και το κυριότερο έργο του «Ο τελευταίος πειρασμός», ένα από τα πιο βλάσφημα έργα, κατά τους αγίους μας. Ο άγιος Παΐσιος χαρακτήρισε το έργο αυτό καρπό ενός «μεγάλου αιρετικού» και δεν ήθελε ούτε να ακούει το όνομά του. Για τον Σταμούλη, όμως, όλα αυτά είναι απλώς «τέχνη», που πρέπει να υπερασπιστούμε. Να ξεχάσουμε δηλαδή τον Χριστό, που διασύρεται, την Παναγία, που προσβάλλεται, και να χειροκροτήσουμε την «καλλιτεχνική ελευθερία». Έτσι αντιλαμβανόταν την Ορθοδοξία ως «μέγας θεολόγος». Τό ἔργο τοῦ ξεπλύματος τοῦ Καζαντζάκη ἀνέλαβε ὁ ἴδιος μαζί με την διδακτορική του (τότε) φοιτήτρια Μαρία Χατζηαποστόλου.

(ΠΗΓΗ : https://antidosis.wordpress.com/2016/04/01/χρυσόστομος-σταμούλης-οι-βιβλικές-δι/ καί Ἁγία Γραφή & Ἑλληνική Λογοτεχνία – Χρυσόστομος Σταμούλης https://www.youtube.com/watch?v=tuWUpmv39p0&t=82s

ΜΑΡΙΑ ΧΑΤΖΗΑΠΟΣΤΟΛΟΥ, Τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ στόν Νίκο Καζαντζάκη, ἐκδ. Ἀρμός, 31-12-2013, https://www.politeianet.gr/el/products/9789605277796-maria-xajhapostolou-armos-to-prosopo-tou-xristou-sto-niko-kazadzakh καί Ὅταν ὁ Νίκος Καζαντζάκης συνάντησε τον Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη, ἐκδ. Ἀρμός, 27-11-2017, https://www.politeianet.gr/el/products/9789606150845-maria-xajhapostolou-armos-otan-o-nikos-kazadzakhs-sunadhse-ton-alexandro-papadiamadh)

6) 26-07-2017 : Χρυσόστομος Σταμούλης : «Ὑπάρχουμε ἐν λευκῷ…»

– Ποιό θεωρείται ως υπέρτατο αγαθό από τη σημερινή ελληνική κοινωνία;

«Δυσκολεύομαι να βρω ένα. Θα μπορούσα να πω πολλά, που αντανακλούν το παρελθόν, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι εκφράζουν τον σημερινό Έλληνα. Ένα απ’ αυτά είναι η φιλαλληλία. Πέρα από ό,τι συμβαίνει στο μικρόκοσμό μας ή τις εντάσεις που βλέπουμε απέναντι στους ξένους, τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, θέλω να πιστεύω πως ο Έλληνας έχει μια φιλαλληλία, δέχεται την ετερότητα. Εντούτοις, κάποιες έρευνες, που έχουν γίνει, έχουν δείξει ότι αυτή η φιλαλληλία και η αδελφή της φιλοτιμία, για την οποία παινευόμαστε εδώ και χρόνια -και μάλιστα λέμε ότι δεν υπάρχει σε άλλες γλώσσες- είναι ένας μύθος».

– Μήπως άλλες χώρες της δύσης δεν έχουν αυτή τη λέξη, επειδή η φιλοτιμία είναι μάλλον χαρακτηριστικό κοινωνιών παραδοσιακών, και όχι νεωτερικών; Εμείς πόσο κοντά είμαστε στα νεωτερικά κράτη;

«Νομίζω ότι δυσκολευόμαστε πολύ να πλησιάσουμε και να χειριστούμε τη νεωτερικότητα. Υπάρχουν ακόμη αντιλήψεις στον τόπο μας, που δεν μπορούν να ξεπεραστούν. Είμαστε αμφίσημοι. Εμπεριέχουμε στο ίδιο σώμα, τόσο τον παπά-Στρατή, ένα σπουδαίο άνθρωπο, ιερέα, λευίτη στη Μυτιλήνη, αλλά και τον στρατευμένο μισάνθρωπο, που συναντούμε σε όλες αυτές τις ομάδες, οι οποίες, οργανωμένες και οπλισμένες, σπάνε πάγκους και χτυπούν ανθρώπους».

– Πού οφείλεται αυτή η αμφισημία ή η διψυχία;

«Ξεκινάει από μακρυά αυτή η υπόθεση. Έχω την αίσθηση ότι, παρότι κομπάζουμε για τη κοινοτικότητα του τρόπου μας, δεν ζούμε κοινοτικά. Βέβαια, οι ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού μοιάζει να έχουν αυτή τη κοινοτικότητα διότι η εκκλησιαστική κοινότητα είναι το κέντρο της υπάρξεώς τους. Είναι ο χώρος αναφοράς. Εκεί κοινωνικοποιείται ο Έλληνας. Εκεί συναντιέται με το συμπατριώτη του, εκεί συζητά. Στην Ελλάδα κατά κανόνα η “λειτουργία μετά τη λειτουργία” δεν υπάρχει. Τελειώνουμε τις τελετουργίες μας και εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων ο καθένας πηγαίνει στο σπίτι του. Μπαίνουμε δηλαδή στην Εκκλησία μόνοι και βγαίνουμε δυο φορές μόνοι. Υπήρχαν, όμως, στιγμές στην ιστορία, όπου λειτούργησε η κοινότητα. Δεν καταφέραμε, όμως, αυτή η προοπτική, αυτό το γεγονός, να αποκτήσει σταθερή διάσταση. Σήμερα, στις κοινότητες των ανθρώπων ο μύθος απουσιάζει. Απουσιάζει δηλαδή εκείνος ο τρόπος της κοινής σκέψης και κοινής δράσης, ο οποίος θα δημιουργεί συνθήκες ενότητας. Έτσι, στη θέση των μυθολογιών αυτών έχουν παρεισφρήσει ανεπαίσθητα και αργά οι νέοι φονταμενταλισμοί. Αντιμυθολογίες, οι οποίες στο όνομα της σύγκρουσης με την κατεστημένη “ελίτ” των εκπροσώπων των παλαιών μυθολογιών, εδραιώνουν καταστάσεις συνάντησης, που διέπονται από διαδικασίες φόβου».

– Η δική μας μυθολογία ποιά ήταν;

«Η κοινότητα, η οποία, όμως, βασίστηκε σε ετεροπροσδιορισμούς και γι’ αυτό δεν άντεξε. Λένε πάρα πολλοί “μα, πώς πρέπει να συμπεριφερθεί ο Χριστιανισμός σήμερα στον ξένο”; Η απάντηση είναι πολύ απλή: Να κάνει ό,τι έκανε ο Χριστός. Υπάρχουν σαφή παραδείγματα, συγκεκριμένες συμπεριφορές και στάσεις. Εμείς, όμως, τί κάνουμε; Αγνοώντας το παράδειγμα του Χριστού και λειτουργώντας στα όρια του μαγικού, θέλουμε να περάσουμε τα κύματα, χωρίς όμως να έχουμε τη διάθεση, πριν από την αυτοαπαράδοσή μας σε ένα τέτοιο θαύμα, να περάσουμε από τη συνάντησή μας με τον ξένο, τον μετανάστη, την πόρνη, τον τελώνη και το φαρισαίο. Ψάχνουμε αγωνιωδώς για εγγυημένη προφητεία. Αγνοώντας, προφανώς, πως όλα τα φονταμενταλιστικά σχήματα αυτή την εγγυημένη προφητεία θέλουν και αυτή προτείνουν. Όπως είχε πει και ο Λειβαδίτης “γιατί το πρόβλημα, φίλοι μου, δεν είναι να σώσεις τον κόσμο, αλλά να τον σώσεις την ερχόμενη Πέμπτη”».

– Πώς φτάσαμε στην εγγυημένη προφητεία;

«Υποχώρησαν οι μυθολογίες και η Εκκλησία ήταν μία από αυτές. Και προς Θεού μη πάει το μυαλό σας στο μη πραγματικό, στο παραμύθι. Ο μύθος συνδέεται με την αλήθεια, είναι η αλήθεια εκείνη, που προτείνει τρόπο υπάρξεως. Έτσι και η μυθολογία της Εκκλησίας, η οποία χτίστηκε πάνω στην αγάπη της καρδιάς, στην ελεημοσύνη, στην κοινή λειτουργική ζωή».

– Πώς φτάσαμε στο σημείο να βγούμε απ’ αυτό;

«Κοιτάξτε, η κοινωνία των προσώπων της Αγίας Τριάδος, που αποτελεί εικόνα της κοινωνίας των μελών του εκκλησιαστικού σώματος, είναι φυσική, εξαιτίας της κοινής ουσίας. Υπάρχουν τα πρόσωπα, αλλά και η κοινή ουσία. Εάν δεν υπάρχει κοινή ουσία, δεν μπορούν να κοινωνήσουν τα πρόσωπα. Εγώ δεν μπορώ να κοινωνήσω με μια πέτρα. Η κοινωνία της φύσεως γίνεται δια του προσώπου. Το πρόσωπο εκφράζει και αποκαλύπτει τη φύση. Πρέπει να υπάρχει κοινή φύση για να υπάρχει μια συνεννόηση. Η Τριάδα κοινωνεί τη φύση της δια των προσώπων και μοιράζεται αυτή την αγαπητική σχέση, την αγάπη. Ουσιαστικά, τί είναι αυτό το κοινό της Τριάδος; Είναι η αγάπη. Η φυσική αγάπη, όχι μια οποιαδήποτε αγάπη. Αν θα μπορούσαμε, λοιπόν, να μεταφέρουμε αυτή την εικόνα της κοινωνικής τριαδικής αγαπητικής ζωής στον κόσμο, θα λέγαμε ναι, ότι είναι μια κοινή αγαπητική ζωή. Για να αγαπήσει, όμως, κανείς, θα πρέπει να βγει από τον εαυτό του. Ο νεοέλληνας, λοιπόν, αλλά και ο παλαιότερος –ας μην εξιδανικεύουμε το παρελθόν-, έχω την αίσθηση ότι δυσκολευόταν πάρα πολύ να βγει από τον εαυτό του».

– Τι σημαίνει «εαυτός» και «βγαίνω από τον εαυτό μου»;

«Ο εαυτός είναι εκείνη η πραγματικότητα, εκείνος ο “χώρος”, o οποίoς υπάρχει πραγματικά, μόνο όταν επεκτείνεται, έτσι ώστε να μπορεί να χωρέσει τον οποιονδήποτε άλλο. Ο πραγματικός εαυτός είναι εκστατικός, ερωτικός. Ο μη πραγματικός εαυτός είναι κλειστός∙ ανέραστος».

– Το λέει η θεολογία μας αυτό;

«Βεβαίως. Ο Μάξιμος ο Ομολογητής, ο Γρηγόριος Νύσσης, μιλούν για την εκστατικότητα. Η εκστατικότητα, όμως, έχει δυο ερμηνείες στη νεοελληνική θεολογία. Η πρώτη, η οποία δε με βρίσκει σύμφωνο, λέει ότι η εκστατικότητα είναι η εγκατάλειψη της φύσης μας, γιατί είναι αναγκαστική και δεσμευτική. Ο άνθρωπος γίνεται ελεύθερο πρόσωπο, μόνο όταν εγκαταλείψει τη φύση του, την αιτία της ανελευθερίας του».

– Τί είναι αυτό το πρόσωπο; Έχει σάρκα και οστά; Είναι μεταφυσικό μόνο;

«Το πρόσωπο είναι η δύναμη, η οποία αποκαλύπτει το σύνολο του τρόπου της υπάρξεώς μας. Από τη γέννησή μας είμαστε πρόσωπα, απλώς στην εκκλησία συνηθίζουμε να λέμε ότι πραγματικά κάποιος γίνεται πρόσωπο, όταν μπαίνει στη διαδικασία μετοχής του στα μυστήρια, που δηλώνει και την ένταξή του στο κοινό σώμα, μέσα στο οποίο λειτουργείται η κοινωνικότητα, το μοίρασμα. Σε κάθε περίπτωση, όμως, και πέρα από τη διδασκαλία της Εκκλησίας, πρόσωπο είναι ακόμη και αυτός, που δεν θα μπει στη μυστηριακή ζωή. Δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν είναι πρόσωπο ένας άνθρωπος, που δεν πιστεύει. Ίσως έχει χάσει ή δεν έχει βρει ακόμα την πληρότητα της ωραιότητάς του, αλλά παραμένει πρόσωπο, το οποίο αναζητά την αφορμή να πληρωθεί μέσα στη διαδικασία της σχέσης του».

– Στο τέλος σώζονται όλοι;

«Αυτή είναι η αύρα και το άρωμα της ορθοδοξίας. Αυτή η διδασκαλία της Ορθόδοξης Ανατολής ονομάστηκε αποκατάσταση των πάντων».

– Εαν σώζονται όλοι, δεν υπάρχει λόγος κανείς να κάνει κάτι…

« Σώζονται όλοι με την έννοια ότι οι εκκλησιαστικοί πατέρες αποκαλύπτουν έναν Θεό, έναν πατέρα, ο οποίος δεν εγκαταλείπει ποτέ το γιο του. Ένας πατέρας δεν μπορεί να φανταστεί ποτέ ότι η ύπαρξή του θα είναι πλήρης, ακέραια, εάν δεν είναι πάντα ανοιχτή στο γιο, ακόμη και τον χαμένο, ο οποίος έχει φτύσει στο πρόσωπο τον πατέρα. Η πατρικότητα τί είναι; Είναι μια συνεχής έξοδος, η οποία είναι απροϋπόθετη. Και αυτή είναι η μεγάλη της διαφορά. Δεν έχει προϋποθέσεις: ο πατέρας με αγαπά, με αποδέχεται, με σέβεται, ακόμα και όταν, ή κυρίως όταν, στέκομαι απέναντι στις διαθέσεις του και τις επιλογές του. Η αποδοχή δεν ταυτίζεται με τη συμφωνία. Και εγώ, ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα αυτής της απροϋπόθετης αποδοχής, τον δέχομαι, τον σέβομαι και επιστρέφω συνεχώς στο μυστήριο της θυσιαστικής των βεβαιοτήτων μου αγάπης».

– Η διαφορά από ποιόν;

«Από οποιεσδήποτε άλλες σχέσεις. Στην ασκητική παράδοση συναντάμε τρία στάδια σχέσεων. Το πρώτο είναι της δουλείας (σου κάνω κάτι, γιατί είμαι δούλος σου, είμαι υποχρεωμένος, αν δε το κάνω, δε θα υπάρχω). Το δεύτερο στάδιο είναι το στάδιο του μισθίου (είμαι υπάλληλος, με πληρώνεις 8 ώρες, εργάζομαι 8 ώρες, αλλά οκτώ και ένα φεύγω). Το δεύτερο στάδιο είναι καλύτερο από το πρώτο, αλλά δεν είναι πλήρες. Το τρίτο είναι το στάδιο της σχέσεως του υιού και του πατέρα: εκεί η αγάπη είναι απροϋπόθετη. Δεν έχει ωράριο. Υπάρχω εν λευκώ… Υπάρχουμε εν λευκώ…

– Και από τα δυο μέρη;

« Ναι, αλλά προηγείται ο πατέρας. Ο πατέρας είναι η αιτία της ύπαρξής μου. Μια προτεραιότητα, βέβαια, που δεν αποκαλύπτει μεγαλύτερο βάθος υπάρξεως, καθώς χάνεται στο πέλαγος της ισοτιμίας. Μια προτεραιότητα τη τάξει ή τη επινοία».

– Μήπως, όμως, η ελληνική κοινωνία καθορίζεται από τη μητέρα; Έχω την εντύπωση ότι εδώ, αυτή είναι το ιερό πρόσωπο. Η Θεοτόκος, η αμόλυντη και συγχρόνος μητέρα όλων, η ¨νύμφη ανύμφευτος¨…

« Μα, ό,τι είναι ο γιός είναι και η κόρη. Ό,τι ο πατέρας και η μάνα. Βέβαια, η γυναίκα συνδέεται με μια μεγαλύτερη ευαισθησία. Κάποιοι θεωρούν την ευαισθησία αδυναμία, αλλά ξεγελιούνται. Η μεγαλύτερη νίκη είναι η κάθοδος στον Άδη. Και αυτό προϋποθέτει ευαισθησία αγία. Η Θεοτόκος είναι πολύ δυνατή, ίσως καμιά φορά, πιο δυνατή από όσο νομίζουμε. Βέβαια, στην Ορθόδοξη θεολογία και οπωσδήποτε στην Ελλάδα το όνομα «Παρθένος» είναι πιο δυνατό από το όνομα «Θεοτόκος». Το μυστήριο στην εκκλησία, όμως, δεν είναι η παρθενία. Την παρθενία τη συναντάμε παντού, σε όλα τα συστήματα τα θρησκευτικά υπάρχει η παρθενία. Ο κόσμος είναι γεμάτος από τάγματα παρθένων! Όμως, ας μη ξεγελιόμαστε, δεν σώζει η παρθενία, η θεομητρότητα σώζει. Εκείνη δηλαδή η μήτρα της ευαισθησίας, που αποκαλύπτει πως στη ζωή του ανθρώπου μπορούν να χωρέσουν και τα αχώρετα. Εκείνη η αλήθεια, που δείχνει το θαύμα. Η παρθενία τί κάνει; Είναι ένα εργαλείο, που δείχνει το μεγαλείο της Θεομητρότητας. Εάν η Μαρία δεν ήταν Παρθένος, θα βγάζαμε εκτός του μυστηρίου τον Θεό. Εάν δεν ήταν παρθένος, δε θα μπορούσε να φανεί προς τα έξω ότι η σάρκωση έγινε και «εκ Πνεύματος Αγίου», δηλαδή χωρίς σπερματική καταβολή. Το μυστήριο της συνεργίας Θεού και ανθρώπου θέλει να δείξει η Εκκλησία και σε αυτή την προσπάθεια επιστρατεύει κάθε δυνατό μέσο και κάθε γλώσσα. Η παρθενία από μόνη της δε λέει τίποτα. Λέει τα πράγματα, μόνο όταν αποκαλύπτει τη θεοπρέπεια, δηλαδή τη δυνατότητα του ανθρώπου να γεννήσει μέσα του το Θεό. Το μυστήριο είναι να γεννάς μέσα σου το Θεό. Και αυτό προϋποθέτει ευαισθησία μεγάλη, αγία. Υπήρξαν πάρα πολλοί παρθένοι και παρθένες στην ιστορία του πολιτισμού, που δε φτάσανε ποτέ στα πλαίσια της θεομητρότητας».

– Τί είναι, λοιπόν, ο άντρας όταν υπάρχει μια γυναίκα, που γεννά Θεό, και αυτός τίποτα;

«Κι ο άντρας μπορεί να γεννήσει Θεό. Γιατί να μην το κάνει; Και η έγγαμη γυναίκα μπορεί να γεννήσει το Θεό. Η προϋπόθεση, για να σταθεί κάποιος ικανός να σαρκώσει μέσα του το Λόγο, είναι η έκσταση του εαυτού, δηλαδή να γίνει άλλη Πλατυτέρα. Η ευαισθησία της πλάτυνσης δεν είναι προνόμιο των γυναικών. Η πρώτη ευαισθησία, η όντως αγία, είναι ο Χριστός».

– Για κάποιο λόγο χάθηκε μέσα στους αιώνες αυτή η πατρική φιγούρα…

« Αυτή είναι η ομορφιά της ιδιαιτερότητας των φύλων. Η γυναίκα κλαίει εύκολα. Δεν είναι αποτέλεσμα αδυναμίας αυτό, αλλά καρπός ευαισθησίας. Η δύναμη η πραγματική βρίσκεται στην ευαισθησία. Εδώ βρίσκεται και η τραγωδία πολλών ανδρών, οι οποίοι αρνούμενοι την ευαισθησία, κάτω από το φόβο απώλειας του ανδρισμού τους, ψάχνουν δύναμη άλλης μορφής. Γεγονό,ς που τους απομακρύνει μεμιάς από τη δύναμη της ευαισθησίας των ποιητών».

– Πιστεύω ότι θεολογικά, για κάποιο λόγο προκρίθηκε η Θεοτόκος έναντι του Χριστού.

« Όχι, είναι θέμα οικειότητας. Είναι η μάνα. Το παιδί, εάν θέλει να πει κάτι, δεν πάει στον πατέρα, στη μάνα θα πάει πρώτα».

– Ο πατέρας είναι ο νόμος. Για μας δεν είναι ο νόμος.

« Και σε εμάς σήμερα η μάνα υποδέχεται πρώτη τις αγωνίες του παιδιού, δεν πας ευθέως στον πατέρα για κάτι».

– Ναι, αλλά πλέον έχει αλλάξει αυτό το ζήτημα…

« Εξαρτάται, δε νομίζω να είναι κανόνας αυτό. Η γυναίκα συνεχίζει να συνδέεται με την αμεσότητα του σπιτιού, την καθημερινότητά του. Όχι στον βαθμό, που συνέβαινε στο παρελθόν, αλλά συνεχίζει. Ο πατέρας συνδέεται με κάποιο τρόπο με την απουσία».

– Πώς σχετίζεται με τη Τριάδα η γυναίκα;

« Όπως και ο άνδρας. Αλλά, την Αγία Τριάδα με τον άνθρωπο δένει μια γυναίκα∙ η Θεοτόκος. Μια γυναίκα, βέβαια, καρπός όλου του ανθρώπινου γένους, η οποία, βέβαια, σε επίπεδο θεολογικό είναι αυτό, που είναι, εξαιτίας του γιου της. Από μόνη της είναι μία ακόμα άνθρωπος. Θεοτόκο την κάνει ο γιος της. Ρωτήσανε κάποτε τον άγιο Πρόκλο Κωνσταντινουπόλεως, εάν μια γυναίκα μπορεί να γεννήσει τον Θεό. Και αυτός απάντησε, όχι. Αλλά, ένας Θεός μπορεί να γεννηθεί από μια γυναίκα. Η πρωτοβουλία ανήκει στον Θεό. Η ελεύθερη κατάφαση σε κάθε άνθρωπο. Αυτός ο Θεός είναι, λοιπόν, που σώζει, δε σώζει η Θεοτόκος».

– Η μεγαλύτερη ακολουθία της Χριστιανοσύνης, οι Χαιρετισμοί, είναι κυρίως γι’αυτήν…

« Όντως, αλλά εξαιτίας του γιου της. Αυτόν αποκαλύπτει στο τέλος, τον “ωραίο κάλλει παρά πάντας βροτούς”».

– Έχει μετατοπιστεί, όμως, το βάρος…

« Γιατί μετατοπίστηκε, όμως, το βάρος; Μέχρι και σήμερα, πολλοί ερμηνευτές, μιλώντας για τη Θεοτόκο την θεωρούν κάτι πάρα πολύ υψηλό. Είναι κάτι αντίστοιχο του superman. Είναι μια superwoman. Η αξία της, όμως, είναι ότι, ενώ η Εύα αμαρτάνει στο χώρο της καθαρότητος (Παράδεισος), που σημαίνει πως επιλέγει την άρνηση της σχέσης μέσα σ’ενα χώρο απόλυτης αγιότητος, η Θεοτόκος νικάει τη διαίρεση, την αστοχία της μη συνάντησης, μέσα σε έναν χώρο, που έχει γεμίσει αμαρτία, και αποδεικνύει ότι ο κάθε χώρος μπορεί να γίνει παράδεισος».

– Έχει συνείδηση, όμως;

« Η Εύα έχει τη συνείδηση του Αδάμ. Έχει απόλυτη συνείδηση. Θέλει να σωθεί μόνη της, δε θέλει βοήθεια. Αυτό είναι το μεγάλο μυστήριο της Εύας και του Αδάμ και το μεγάλο μυστήριο του ηττημένου Θεού. Δεν μπορεί να νικήσει την ελευθερία του δημιουργήματός του. Δεν είναι ότι δε θέλει να τη νικήσει, προσέξτε, δεν μπορεί οντολογικά να το κάνει, το αρνείται η ύπαρξή του. Αυτό σε επίπεδο θεολογικό, όταν η θεολογία δεν μετατρέπεται σε απλή και ως εκ τούτου στείρα ηθική. Σε ανθρωπολογικό επίπεδο υπάρχουν περιπτώσεις, που γίνεται και το δεύτερο. Ο πατέρας, παραδομένος στην κυριαρχία του “δικού του καλού”, νικά την ελευθερία του παιδιού, που δεν χωρά αμφιβολία ότι μπορεί να είναι και το υλικό της αυτοκαταστροφής του. Εκεί χάνεται η σχέση, διότι αυτό, που κάνει τον άνθρωπο άνθρωπο, είναι η ελευθερία του, όχι η ευστοχία του. Για το λόγο αυτό,, ο αληθινός πατέρας, ο ευσπλαχνικός πατέρας είναι αυτός που πάντα περιμένει τον άσωτο γιο. Ο νικημένος από την ελευθερία του παιδιού πατέρας. Στους αιώνες η αγάπη του ασώτου θα δείχνει το μυστήριο της ωραιότητας της πατρότητας και οπωσδήποτε της μητρότητας και θα προκαλεί τη νομική σκέψη, που δεν κατανοεί τη μεγαλύτερη συμπάθεια, που καταθέτει η σταυρωμένη πατρότητα στην παραβατικότητα, που γεννά η ελευθερία του παιδιού. Τη μεγάλη ανάγκη την έχουν οι τσαλακωμένοι, οι άλλοι έχουν βρει κάποιον δρόμο».

– Ακούω συνέχεια γι’ αυτόν τον άσωτο υιό και μου έρχεται κι εμένα να είμαι κι εγώ άσωτος. Αυτός ο ρημαδοκαλός τί να κάνει;

«Κοίτα, είναι αυτό, που μόλις είπα. Η νεότερη θεολογία έκανε τα βήματά της και το έχει αλλάξει. Μετατόπισε το κέντρο βάρος. Δεν μιλάμε πλέον για την παραβολή του άσωτου υιού, αλλά του φιλεύσπλαχνου πατέρα. Το κέντρο δεν είναι ο άσωτος, αλλά ο φιλεύσπλαχνος πατέρας. Τον άλλον, που πάει καλά, τον αγαπάς πλήρως, αλλά δεν έχεις να του δώσεις πολλά. Τί να κάνεις παραπάνω; Αφού πάει μια χαρά. Λιώνεις γι’ αυτόν, ο οποίος είναι διαλυμένος. Η Θεοτόκος, λοιπόν, ανατρέπει την Εύα δια της δικής της ελευθερίας. Μέσα σε έναν διαλυμένο κόσμο, έρχεται και αποδέχεται τη δεύτερη κλήση, την ενσάρκωση του Θεού, η οποία γεννά μια δεύτερη ευκαιρία για τον άνθρωπο. Του ξαναδίνει χέρι σωτηρίας. Πρόσεξε τώρα την ιστορία του πατέρα : δεν περιμένει το δημιούργημά του να σωθεί, αλλά κινείται αυτός προς το δημιούργημά του. Η εκστατικότητα έρχεται από τον ίδιο το Θεό, προκειμένου να φέρει μέσα στην αγάπη του τον χαμένο του γιο. Είναι πολύ σημαντικό αυτό, γιατί η μετανάστευση, για την οποία μιλάμε σήμερα (οικονομική, επιστημονική, διαδικασίες πολέμου) είναι αναγκαστική. Φεύγω, για να σωθώ. Η σάρκωση, όμως, είναι μια μετανάστευση “ιδιότροπη”. Μεταναστεύω, για να σώσω αυτό, που χάνεται. Κι εδώ για μετανάστευση μιλάμε. O Υιός του Θεού βγαίνει από τη βεβαιότητα της αγαπητικής τριαδικής κοινωνίας και πάει στο μηδέν. Ξέρει ότι θα τον σταυρώσουν, ότι θα τον φτύσουν, θα τον ματαιώσουν και το επιλέγει».

– Γι’ αυτό λες ότι ταυτιζόμαστε με τους μετανάστες;

« Βέβαια».

-Εμείς, σαν Έλληνες και σαν ορθόδοξοι; Και οι Γερμανοί το κάνουν αυτό;

« Οι Γερμανοί και ευρύτερα οι Ευρωπαίοι δεν στάθηκαν στο ύψος τους. Κυριάρχησε ο νόμος. Κρύφτηκαν πίσω από το νόμο. Εμείς από την άλλη, ως παντελώς “άνομοι” – ας μη ξεχνάμε ότι δεν θέλουμε κράτος -, αποκαλύψαμε πτυχές του χαμένου μας εαυτού και σώσαμε προς στιγμήν τα άσωστα».

– Πώς σχετίζεται αυτό με τη θεολογία;

« Η ορθόδοξη θεολογία έχει κανόνες. Η αντίστοιχη διαδικασία των νόμων είναι οι κανόνες. Κάθε Οικουμενική Σύνοδος έβγαζε κάποιους κανόνες και έλεγε ότι τα μέλη της ορθόδοξης κοινότητας θα πρέπει να ζήσουν έτσι. Οι κανόνες, όμως, δεν είναι το κυρίαρχο στην ορθοδοξία. Το κυρίαρχο στην ορθοδοξία είναι το Ευαγγέλιο. Οι κανόνες είναι για τον άνθρωπο και ως εκ τούτου έρχονται και παρέρχονται».

– Φαίνεται ότι η Αγία Γραφή για μας δεν έχει τόση σημασία, όση για τους προτεστάντες.

« Ίσως, φαίνεται… και τούτο εξαιτίας της άρνησης της Δύσης. Ίσως εξαιτίας του Σχίσματος. Κυρίως μετά το σχίσμα αρχίζει μια ένταση. Οι Προτεστάντες απολυτοποίησαν τη Βίβλο και εμείς, για να δείξουμε ότι δεν ήμαστε προτεστάντες, κόψαμε σάρκα από τη σάρκα μας. Βέβαια, αντίστοιχες τάσεις ξεκινούν πολύ νωρίτερα, διότι τα φαινόμενα προηγούνται της ιστορικής τους εμφάνισης. Ο προτεσταντισμός και ο μη προτεσταντισμός, ή το filioque για παράδειγμα δεν ήταν υπόθεση του 1054, το βρίσκουμε από τον 5ο αιώνα. Η οριστική μορφοποίηση ως εκ τούτου έπεται της αρχικής γένεσης».

– Εμείς ταυτιζόμαστε με τους μετανάστες ακριβώς γι’ αυτό το σχήμα που περιγράφεις;

« Της ελευθερίας και της θυσιαστικότητας. Λέγαμε για τα χαρακτηριστικά του νεοέλληνα πριν. Εγώ θα έβαζα και τη θυσιαστικότητα. Ο νεοέλληνας μπορεί να είναι σκάρτος, μπορεί να είναι ατομιστής, μπορεί να είναι αριβίστας, αλλά, όταν θα βρεθεί στη στιγμή, που θα πρέπει να βγει από τον εαυτό του, θα βγει εκρηκτικά. Μέσα από τα χάλια του θα εμφανιστεί κάτι, το οποίο είναι πάρα πολύ δυναμικό. Είμαστε λαός του ορίου. Παίζουμε με το όριο».

– Μάλλον χάνει την αξία του…

«Έτσι φαίνεται, διότι ,όταν η αντίστασή μας έρχεται μόνο σε μια οριακή στιγμή -στις υπόλοιπες καθόμαστε και βλέπουμε τα ατυχήματα στον καρόδρομο -, χάνει τη δύναμη νοηματοδότησης της αμεσότητάς μας. Εδώ κινδυνεύουμε την ένταξή μας στη χώρα του γραφικού».

– Γιατί πρέπει να φτάσει σε μια πολύ ακραία στιγμή, για να βγει από τον εαυτό του;

« Είναι αυτό, που λέω, ότι δε θέλουμε νόμους, δε θέλουμε κράτος, δε θέλουμε τη λειτουργία του “μαζί”…Κάναμε ιδεολογία την μοναξιά μας, προσωπική, εθνική, εκκλησιαστική και δεν μπορούμε να φανταστούμε τον παράδεισο της συνάντησης. Πόσο δε να τον βιώσουμε».

– Και πώς θέλουμε να ζούμε; Σύμφωνα με τα πατερικά κείμενα;

« Όχι, τα πατερικά κείμενα δεν παίζουν κανένα ρόλο πλέον. Ας μη ξεγελιόμαστε. Οι Έλληνες ζούμε με μια ιδέα του παρελθόντος. Έχουμε απολυτοποιήσει κάποιες “σπασμένες” ιδέες της αρχαίας Ελλάδας και του Βυζαντίου, τις οποίες καθόλου δεν καταλαβαίνουμε. Συνήθως αυτές οι ιδέες είναι απέναντι στις πραγματικές ιδέες του Βυζαντίου και της αρχαίας Ελλάδας. Πολλές φορές ακούμε «η εκκλησία λέει αυτό» και η εκκλησία δε λέει αυτό κ.λπ. Ζούμε με την ανάμνηση του παρελθόντος, ενός παρελθόντος εξιδανικευμένου, τεμαχισμένου και κυρίως βιασμένου».

– Γιατί συμβαίνει αυτό;

« Ζούμε με την ανάμνηση, γιατί δεν έχουμε παρόν. Από την επανάσταση και μετά χάσαμε την αναπνοή μας».

– Γιατί δε θέλουμε κράτος;

« Δε θέλουμε το μαζί, δεν θέλουμε νόμους, δεν θέλουμε κράτος, γιατί αρνούμαστε να συνυπάρξουμε. Φοβόμαστε τον άλλον. Ο άλλος είναι η κόλασή μας και διά της αρνήσεώς του έως και ενοχοποίησής του, χώρος άντλησης ενός κάποιου εαυτού. Ετεροπροσδιορισμός απόλυτος. Καμία υποψία αυτοπροσδιορισμού. Να πούμε επιτέλους τις είμαστε, όχι τι δεν είμαστε».

– Γιατί, όμως, φτάσαμε στο σημείο να φοβόμαστε ο ένας τον άλλον; Από πότε ξεκινάει αυτό;

« Νομίζω ότι σε αυτό μεγάλο ρόλο έπαιξαν και τα τετρακόσια χρόνια της σκλαβιάς. Αναγκάζεσαι να μείνεις σε μικρές κοινότητες, όπου ο,τιδήποτε το εξωτερικό είναι απειλητικό της βεβαιότητάς σου. Η βεβαιότητα των μικρών κοινοτήτων έφτασε να είναι βεβαιότητα ενός εαυτού. Γίναμε καχύποπτοι. Κάνουμε μονίμως δεύτερες σκέψεις. Με τον κοσμοπολιτισμό του Βυζαντίου υπήρχε μια ανοιχτότητα σε πολλούς τομείς, ακόμη και στο εμπόριο. Αυτό, σιγά σιγά με το κράτος κλείνει. Μετά, εντός του κράτους φτιάξαμε μικρότερες ομάδες, συντεχνιακές και άλλες, η μία στράφηκε απέναντι στις άλλες, κλείσαμε δρόμους, κάψαμε σημαίες, και έτσι δώσαμε δικαίωμα στην απανθρωπία των εξουσιών να μας χειριστεί, να μας χρησιμοποιήσει. Να μας ελέγξει οριστικά. Και έτσι ο καθένας μας μετά από το ταξίδι στον δήθεν κόσμο ξαναεπέστρεψε στον κλειστό του εαυτό άδειος και γυμνός, αλλά παραδόξως πλήρης. Είμαστε πλήρεις του εαυτού μας και αυτό είναι βαρίδιο που μας τραβάει στο βυθό».

– Και στο Βυζάντιο φαίνεται ότι δε τα καταφέρνουμε…

« Ναι, αποτυγχάνουμε στο τέλος, αλλά υπήρξαν και σπουδαίες στιγμές».

– Γιατί γίνεται αυτό, όμως; Έχω την εντύπωση ότι σχετίζεται με τη θεολογία μας.

« Το ακούω συχνά τελευταία. Δε νομίζω ότι η θεολογία έχει αυτή τη δύναμη. Αλλά και εάν υποθέσουμε ότι συνέβη αυτό σε κάποιο βαθμό, η αλήθεια είναι ότι βασίλευσαν τα χειρότερα αυτής της θεολογίας. Ο θησαυρός έμεινε στο περιθώριο άγνωστος και παραμελημένος. Εξόριστος από τη γη της εξουσίας».

– Η εκκλησία μας;

« Πάλεψε και συνεχίζει να παλεύει. Αλλά, ως μη όφειλε, παρασυρμένη από την πολιτική εξουσία, έδωσε πολλές χαμένες μάχες και δεν κατάφερε να επιλέξει τις ήττες της. Χάθηκε για παράδειγμα μέσα στη δίνη της έντονης ιδεολογικής σύγκρουσής της με τη Δύση. Αυτό το έπαθε και η θεολογία. Το ζούμε ακόμα και σήμερα. Κατασκευάζουμε στο λεπτό εχθρούς, πολιτικούς, θρησκευτικούς και άλλους, αρματωνόμαστε και ξεκινάμε. Όταν δεν αυτοπροσδιορίζεσαι και ετεροπροσδιορίζεσαι, κινδυνεύεις κίνδυνο μεγάλο. Όσες φορές ξεφύγαμε από αυτή τη μέγγενη του ετεροπροσδιορισμού και αντλήσαμε από τα όνειρα της σάρκας μας, δημιουργήσαμε εκείνες τις στιγμές στη διαχρονική ιστορία μας που μας επέτρεψαν να αισθανθούμε την ομορφιά και την ευρυχωρία του σπιτιού μας, του δικού μας οίκου. Μαζί να γευτούμε την ωραιότητα της συνάντησης και της προσφοράς, τη γοητεία του μοιράσματος και της κένωσης ».

– Γιατί ετεροπροσδιορίζεσαι;

« Ετεροπροσδιορίζεσαι, γιατί δεν έχει περιεχόμενο η ζωή σου. Η ανυπαρξία γεννά ετεροπροσδιορισμό. Από τον 15, 16ο αιώνα αρχίζουμε να σταματούμε να δημιουργούμε. Σταματά η πρωτότυπη δημιουργία στη τέχνη, στη ναοδομία, στην αρχιτεκτονική και καταφεύγουμε έτσι στην ιεροποίηση του παρελθόντος, στην αντιγραφή, που, όταν δεν συναντιέται με τη ζωή, οδηγεί στη σταδιακή νέκρωση».

– Γιατί το κάναμε αυτό;

« Γιατί δε ζούσαμε πραγματικά. Απουσιάζαμε από τη ζωή. Και το χειρότερο δεν είναι αυτή η απουσία, αλλά η συνήθειά της».

-Γιατί;

« Αυτό είναι κάτι, το οποίο μπορούν να μας απαντήσουν οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι. Δεν μπορώ να το καταλάβω. Ειλικρινά σήμερα αυτό, που συμβαίνει στην εκκλησία, είναι αντικείμενο της ψυχιατρικής. Δεν μπορείς να το εξηγήσεις αλλιώς. Του λες του άλλου “είμαστε μια παρέα, έλα να πιούμε έναν καφέ, να κοινωνήσουμε και να χαρούμε” και σου λέει “όχι, εγώ δεν μπορώ, γιατί έχω μάθει να ζω με την αντίθεση”. Έχουμε ιδεολογικοποιήσει την αντίθεσή μας. Υπάρχει άρνηση. Υπάρχει τέτοια ιδεολογικοποίηση της ζωής, όπου μετά μανίας αρνούμαστε τη συνάντηση. Έχουμε ιδεολογικοποιήσει τη ρήξη. Αυτό δεν είναι σήμερα το πρόβλημα; Η ιδεολογικοποίηση της ρήξης; Γεμίσαμε επαναστάσεις και επαναστάτες, αλλά αντίσταση πουθενά».

– Μήπως, τελικά, το σπουδαίο παρελθόν μας μας καθηλώνει;

« Βεβαίως, ιεροποιήσαμε το παρελθόν και, όταν ιεροποιείς το παρελθόν, το παρόν νεκρώνεται. Όσο πιο πολύ επιστρέφεις στο παρελθόν, τόσο απουσιάζεις από το παρόν».

– Τί θα μπορούσε να μας βγάλει από αυτή την καθήλωση;

« Η δημιουργικότητα, η ερωτικότητα. Βρισκόμαστε στα όρια της κυριαρχίας του ανέραστου. Το ανέραστο είναι το διεκπεραιωτικό. Τί θέλει να κάνει ο Ελληνας σήμερα; Να διεκπεραιώσει τα πράγματα και να βγάλει εύκολο κέρδος. Ζούμε στην εποχή, ζούμε την εποχή, της απόλυτης υποτίμησης της οντολογίας του έρωτα».

(ΠΗΓΗ : https://antidosis.wordpress.com/2017/07/26/χρυσόστομος-σταμούλης-υπάρχουμε-εν-λ/)

6) 02-06-2018 : Πορνεία εἶναι ἡ πλεονεξία

Ἔγραψε ὁ Σταμούλης : «Ἡ Ἐκκλησία, ἡ ὁποία ἐμπεριέχει τοὺς πάντες καὶ τὰ πάντα […] εἶναι […] κοινωνία τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἀλλὰ εἶναι καὶ ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος συμμετέχει σ΄ἕναν τρόπο ὑπάρξεως». «Καὶ γι’ αὐτὴ τὴν Ἐκκλησία» ὁμιλεῖ καὶ λέγει «πώς αὐτὴ ἡ Ἐκκλησία μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ πόρνη». «Τί σημαίνει πορνεία»; ρώτησε, γιὰ ν’ ἀπαντήσει ὁ ἴδιος, ἡ «ἄρνηση τῆς σχέσης, δηλαδή, τὸ πρόσωπο, ποὺ ἀρνεῖται τὴ σχέση, πορνεύει». «Μὴν πάτε σὲ ἠθικιστικὰ σχήματα», σημείωσε, καλώντας ταυτόχρονα τὴν ὁμήγυρη, νὰ κατευθυνθεῖ δῆθεν «στὸν ὀντολογικὸ χαρακτῆρα τῶν πραγμάτων». Συνεχίζοντας, εἶπε ὅτι «ἡ πορνεία στὴν Ἐκκλησία, κατὰ Χρυσόστομο, δὲν εἶναι ἡ εἴσοδος σὲ ἄλλο σῶμα, ἀλλὰ ἡ πλεονεξία». «Ἡ πορνεία», συμπλήρωσε ὁ Σταμούλης, «θεωρεῖται ὡς τέτοια, μόνο ὅταν εἶναι στοιχεῖο πλεονεξίας». Καὶ κατέληξε : «Στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ὑπῆρχαν πολυγαμικὲς σχέσεις».

(ΠΗΓΗ : ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ, «Τὸ ρίσκο τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ γοητεία τῆς ἀβεβαιότητας – Ἀπὸ τὴν Ἁγία Τριάδα στὸν κόσμο», 18-08-2025, https://antifono.gr/to-risko-tou-theou-kai-i-goiteia-tis-avev/, https://www.youtube.com/watch?v=TqeuKnPTJ2I&t=5s (ἀπὸ 29:18 ἕως 30: 19 λεπτά)

7) 02-06-2018 : Χρ. Σταμούλης : Ἡ Τριαδικότητα τοῦ Θεοῦ καί ἡ ἐρωτική σχέση

ΟΧρυσόστομος Σταμούλης, καθηγητής στο ΑΠΘ, καλεσμένος του π. Αλέξανδρου Καριώτογλου στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου του Ραγκαβά προσέγγισε το μεγάλο θέμα της Τριαδικότητας του Θεού.

«Τί σημαίνει για μας, πώς μπαίνει στη ζωή μας το ότι ο Θεός έχει τρεις Υποστάσεις, είναι Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα»;

«Η κάθε ερωτική σχέση είναι ένα ρίσκο. Μια συνεχής προσδοκία και ένας έλεγχος πραγμάτων ου βλεπομένων. Είναι, όμως, τούτο το προφανές πραγματικό; Είναι το ξεκάθαρο αληθινό; Είναι αλήθεια όλα όσα τα μάτια μας βλέπουν; Οφείλω να σημειώσω πως ανάμεσα στη βεβαιότητα και την αβεβαιότητα προτιμώ τη δεύτερη.

Είναι τούτη η “γλυκυτάτη αβεβαιότης”, που μας οδηγεί στην επιφύλαξη, σ’ ένα κόμπιασμα, σε μιά αδυναμία να πιστέψουμε όσα από μακριά βλέπουμε. Ίσως ο Θωμάς εν τέλει, ο λεγόμενος άπιστος –πόσο εύκολες, στ’ αλήθεια, οι ετικέτες–, να ήξερε καλύτερα. Θέλησε να αγγίξει την αλήθεια με τα δάχτυλά του, να γευτεί τον Θεό του, να αποκαλύψει την αξία της αφής, τούτου του μυστηρίου που μας σώζει από τα είδωλα και τις πνευματικότητές τους».

(ΠΗΓΗ : ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ, «Τὸ ρίσκο τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ γοητεία τῆς ἀβεβαιότητας – Ἀπὸ τὴν Ἁγία Τριάδα στὸν κόσμο», 18-08-2025, https://antifono.gr/to-risko-tou-theou-kai-i-goiteia-tis-avev/,  https://www.youtube.com/watch?v=TqeuKnPTJ2I&t=5s)

8) 24-04-2019 : Χρ. Σταμούλης : «Ο Χριστός είναι ο μέγας ερωτικός»

Συνέντευξη του Χρυσοστόμου Σταμούλη στον Σπύρο Ζωνάκη και στο περιοδικό «Σχεδία»

Η ΑΧΙΛΛΕΙΟΣ ΠΤΕΡΝΑ

– Στο πρόσφατό σας βιβλίο «Τί γυρεύει η αλεπού στο παζάρι»; εισηγείστε ότι η θέση της Εκκλησίας βρίσκεται στη δημόσια πλατεία. Με ποιόν, όμως, τρόπο;

Η Εκκλησία είναι από τη φύση της πολιτική και αντιεξουσιαστική –έχει, δε, οντολογική άρνηση επιβολής της ζωής της στα μέλη μιας δημοκρατικής πολιτείας, που επέλεξαν να βρίσκονται έξω από τον οίκο της– και πρέπει να στέκεται ενάντια στο οποιοδήποτε σφιχταγκάλιασμά της με το κράτος και στο τέρας του εξουσιαστικού λαϊκισμού. Και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της  Εκκλησίας, να δώσει στη συζήτηση της δημόσιας πλατείας απόψεις γόνιμες και δημιουργικές, που μπορούν να συγκροτήσουν την ενότητα των κοινωνιών. Όμως, σε πολλές περιπτώσεις ακούμε  μισαλλόδοξες απόψεις επισκόπων, που κινούνται στην αντίθετη κατεύθυνση και, ουσιαστικά, είναι αντιχριστιανικές, και έτσι πολλοί λένε : «Η Εκκλησία να πάει στη γωνία της». Το κράτος και οι κυβερνήσεις, στην ουσία, θέλουν μια Εκκλησία που να μπορούν να την ελέγχουν, δίνοντάς της κάποια προνόμια, δημιουργώντας μια δεξαμενή, από την οποία στο μέλλον θα αντλήσουν ψήφους.  Από την άλλη, και της Εκκλησίας της «αρέσει» να χρησιμοποιείται από τις εξουσίες, διότι διεκδικεί πράγματα, που, αν μπει απέναντι στο κράτος, δεν θα μπορέσει να τα διεκδικήσει. Αυτός είναι ένας διάλογος πειραγμένος, ενώ εγώ θέλω ένα διάλογο ειλικρινή και ουσιαστικό. Κάποιες φορές αυτός επιτυγχάνεται και εκεί βλέπουμε ότι τα αποτελέσματα είναι διαφορετικά, όπως εσχάτως στα ζητήματα του φιλανθρωπικού έργου, που έχει αναπτύξει η Εκκλησία.

– Έχετε επισημάνει ότι «ο έρωτας βάζει δύσκολα στην Εκκλησία. Έβαζε στο παρελθόν, το κάνει και σήμερα». Τί εννοείτε;

Η ποιότητα ενός πολιτισμού δεν μπορεί παρά να μετριέται από τη στάση, που αυτός κρατά απέναντι στον έρωτα και το θάνατο. Πραγματικότητες οριακές, που ο τραυματισμός τους τραυματίζει θανάσιμα το σύνολο της ύπαρξης και οδηγεί στην έξοδο από την πραγματική ζωή. Η στάση της ορθόδοξης θεολογίας, αλλά και της Εκκλησίας, απέναντι στα θεμελιακά θέματα του έρωτα, της σεξουαλικότητας, της επιθυμίας και των ηδονών αποτέλεσε στο παρελθόν, αποτελεί και σήμερα την αχίλλειο πτέρνα της Ορθοδοξίας. Ο έρωτας ενοχοποιήθηκε και δαιμονοποιήθηκε. Θεωρήθηκε, ίσως, το μεγαλύτερο πρόβλημα, ο μεγαλύτερος εχθρός του χριστιανισμού. Συνδέθηκε, χαρακτηριστικά, η αγιότητα αποκλειστικά με την παρθενία.Αντίληψη και πρακτική που, πέρα από τις φιλότιμες προσπάθειες κάποιων να αναδείξουν τους «εξωγήινους» έγγαμους αγίους – τούτη τη μύγα μες στο γάλα –, δεν έχασε την έντασή της ούτε μια στιγμή, καθώς συνεχίζει να κυριαρχεί και σήμερα στο χώρο της Εκκλησίας. Παράλληλα, μοναδικός σκοπός της συζυγικής σεξουαλικότητας αποτέλεσε η τεκνογονία και η σωφροσύνη και όχι η ηδονική κοινωνία, «η αναγνώριση» του προσώπου, ο έρωτας, που σε κάθε περίπτωση θεωρήθηκε αμαρτία. Πρόκειται για θέσεις, που προέρχονται από τα σπλάγχνα της αρχαίας ελληνικής σκέψης (Πλάτων, Στωικοί), τον ελληνιστικό ιουδαϊσμό, τον γνωστικισμό και τον συριακό μοναχισμό και εδώ βρίσκεται η μεγάλη τραγωδία της σύγχρονης Ορθοδοξίας : στην πίστη πως όλη αυτή η παραχάραξη αποτελεί παραμονή στην πιστότητα της χριστιανικής παράδοσης. Αγνοήθηκαν οι προφητικές φωνές ενός Ιωάννου Χρυσοστόμου, ενός Βασιλείου Αγκύρας (που αναφορικά με τις ερωτικές σχέσεις ενός ζεύγους λέει «ου διά την παιδοποιίαν μόνον, αλλά και δι’ αυτόν τον της μίξεως οίστρον»), ενός Συμεών του Νέου Θεολόγου, που τονίζει την ιερότητα ολάκερου του δημιουργημένου από τον Θεό σώματος, και συνεπώς και των «ομοτίμων» με τα υπόλοιπα όργανα του ανθρώπου γεννητικών οργάνων ή ενός Διονυσίου Αρεοπαγίτη, που ήδη τον 5ο αιώνα, απευθυνόμενος στους ηθικιστές της εποχής του, τούς λέει ότι δεν πρέπει να φοβηθούν το όνομα του έρωτα, πολύ περισσότερο την εμπειρία του. Κλασική περίπτωση τούτης της παθολογίας αποτελεί, δίχως άλλο, η διαχρονική ερμηνεία του «Άσματος Ασμάτων» εντός του χριστιανισμού. Μια ερμηνεία, που περιορίζεται αποκλειστικά στο χώρο της αλληγορίας – ο νυμφίος είναι ο Χριστός και η νύμφη η Εκκλησία – και αρνείται τη δυνατότητα να εξηγηθεί τούτο το πανέμορφο κείμενο με όρους, που αφορούν και τις ανθρώπινες σχέσεις. Συνέπεια, όλων των παραπάνω, που είναι βιασμός της οντολογίας του Ευαγγελίου, υπήρξε σε αρκετές περιπτώσεις η μετατροπή του εκκλησιαστικού γεγονότος σε κλειστό σύστημα, σε έρημη χώρα, που κατοικείται από ανέραστους ανθρώπους, ανθρώπους μπερδεμένους, που φέρουν πάντα επάνω τους την ενοχή της φυσικής τους αλήθειας, της δημιουργικής τους ταυτότητας, τούτης της λίαν καλής πραγματικότητας, που λειτουργεί έξω από ενοχές και ανοχές στα όρια της κτιστότητας του ανθρώπου. Όρια, για τα οποία ο άνθρωπος δεν οφείλει τη συγγνώμη του, ούτε τη συνεχή απολογία του. Εάν σήμερα, στις σχέσεις των ανθρώπων εντός της Εκκλησίας, διαπιστώνεται κάποιο πρόβλημα, δεν είναι η υπερέξαρση του έρωτα και της επιθυμίας, αλλά το καταθλιπτικό στέγνωμα της ζωής, η αδυναμία των ανθρώπων να ερωτευθούν ποιητικά, να αποδεχθούν το σώμα το δικό τους, μα και το σώμα του άλλου, να λειτουργήσουν το μυστήριο της ερωτικής αγάπης, που είναι ένας απόλυτος θάνατος της ιδιοτέλειας, του εγωκεντρισμού και του ναρκισσισμού.

– Γιατί, όμως, αυτά τα πατερικά κείμενα, που εξυμνούν την ερωτικότητα, τέθηκαν στο περιθώριο εντός της Εκκλησίας;

Δεν συζητήθηκαν, πάρα πολλοί δεν γνωρίζουν ότι η ορθόδοξη παράδοση έχει αυτόν τον απίστευτο πλούτο, έφθασαν κάποιοι στο σημείο να τα θεωρούν νόθα. Περιθωριοποιήθηκε και απαξιώθηκε αυτή η παράδοση, γιατί η εκκλησία εισήλθε στον πειρασμό της εξουσιαστικότητας και της συστημικής λειτουργίας και κάθε εξουσία το πρώτο, που διεκδικεί να ελέγξει, είναι η ερωτικότητα των ανθρώπων, καθώς, ελέγχοντας την ερωτικότητά τους, ελέγχει τόσο την επαναστατικότητά τους, όσο και τη διάθεσή τους για ζωή – και είναι αλήθεια πως όποιος δεν μπορεί να ζήσει τη δική του ζωή, παλεύει να ερημώσει τις ζωές των άλλων.

– Όντως, έχει καλλιεργηθεί η αίσθηση ότι ο χριστιανισμός είναι μια θρησκεία της πνευματικότητας, που στέκεται απέναντι στη σωματικότητα και την υλικότητα, που θεωρούνται διεφθαρμένα.

Η μεγάλη αμαρτία είναι ότι ψυχικοποιήσαμε, πνευματοποίησαμε τον άνθρωπο, κάτι που βρίσκεται σε αντίφαση με το Ευαγγέλιο. Στην ουσία, δεν υπάρχει γνησιότερος υλισμός από τον χριστιανικό, διότι δίνει στη σάρκα αιωνιότητα. Οποιοσδήποτε άλλος υλισμός, που τελειώνει στον τάφο είναι λειψός και ανάπηρος. Δυστυχώς, κάτω από τις επιδράσεις ενός όψιμου και ιδιόμορφου γνωστικισμού, ο χριστιανισμός δεν δέχθηκε σχεδόν ποτέ τον άνθρωπο ως έχει. Πίστεψε και εξακολουθεί να πιστεύει πως ο άνθρωπος είναι αυτό που είναι μείον τη φύση του, ένα σώμα και μια ψυχή φυλακισμένα στην ιδεολογία του προπατορικού αμαρτήματος. Γι’ αυτό αναλώθηκε στα όρια της ανθρωπολογίας του –υπόλογης πάντα στο μυστήριο της σάρκωσης, όπου ο Θεός προσλαμβάνει τον άνθρωπο στο σύνολό του–, στη δημιουργία ενός ανθρώπου άλλου, ενός ανθρώπου που σίγουρα δεν είναι ο άνθρωπος που έπλασε η αγάπη και η φιλανθρωπία του Θεού. Κλασικότερη περίπτωση όλων η περίπτωση των γυναικών, οι οποίες κατά την περίοδο της λοχείας τους, όπως εξάλλου και κατά τον καιρό της εμμήνου ρύσεώς τους, θεωρούνται σωματικά και ψυχικά ακάθαρτες.

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

– Έχετε τονίσει ότι εκείνο, που κυριαρχεί στις μέρες μας, είναι η «εξορία του θανάτου». Τί ακριβώς σημαίνει;

Ο άνθρωπος φοβάται το θάνατο και χτίζει έτσι μια ζωή χωρίς θάνατο, που του αφαιρεί ακόμη και αυτή τη δυνατότητα να τον αρνηθεί. Είναι κοινά αποδεκτό σήμερα πως ο θάνατος αποτελεί το αποπαίδι του τεχνικού πολιτισμού. Αντικείμενο απαγόρευσης και κοινωνικής άρνησης, που επιβάλλει ο καθωσπρεπισμός. Απτό παράδειγμα τούτης της εξορίας του θανάτου από το πεδίο της ζωής των ανθρώπων αποτελεί η απομάκρυνση των κεκοιμημένων από τον οικείο χώρο, το σπίτι, αμέσως μετά το θάνατό τους, η φύλαξή τους σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους μέχρι και τη στιγμή της κήδευσής  τους, αλλά και η τοπική εξορία του κοιμητηρίου από το κέντρο των πόλεων και των χωριών. Συνήθως, η πρόφαση για τούτη την απομάκρυνση των νεκρών από το χώρο των ζώντων σχετίζεται με λόγους υγείας και υγιεινής, αλλά όλοι σήμερα γνωρίζουμε ότι το μείζον πρόβλημα είναι η αφαίμαξη του μυστηριακού χαρακτήρα του θανάτου. Αποτέλεσμα τούτης της αδυναμίας του σύγχρονου ανθρώπου να αποδεχτεί το θάνατο αποτελεί, δίχως άλλο, και η αδυναμία του να αποδεχτεί τη ζωή. Η απώθηση του θανάτου, αλλά και της ασθένειας, της αρρώστιας, συνιστά στ’ αλήθεια απώθηση της ίδιας της ζωής. Βέβαια, τούτη η άρνηση της ζωής, της οποίας προϋπόθεση και όχι απλά αποτέλεσμα είναι η άρνηση του θανάτου, γίνεται πάντα στο όνομα της ζωής. Στο όνομα μιας νοσηρής επίγειας «αθανασίας», που ταυτίζεται με την απολυτοποίηση της στιγμής και αγνοεί επιδεικτικά τη δυνατότητα των εσχάτων – όταν κάποιος ζει την κάθε στιγμή ως την τελευταία του, αυτή έχει μέσα της μια δύναμη έντασης η οποία φθάνει, ουσιαστικά, στα όρια του θανάτου.

– Δεν συναντούμε, όμως, και το αντίθετο στον χριστιανισμό; Μια αποδοχή του θανάτου;

Εάν ο πρώτος τρόπος, με τον οποίο συντελείται το έγκλημα ενάντια στο θάνατο είναι η άρνησή του, ο δεύτερος τρόπος είναι η «αποδοχή» του, μέσα από τον απολυτοποιημένο «ασκητισμό» και την άρνηση της σάρκας. Ο θάνατος στην περίπτωση αυτή κυριαρχεί καταθλιπτικά πάνω στη ζωή, την οποία εντέλει αφανίζει. Τα πάντα είναι αλλού και η ιστορία μια παραισθητική αμαρτία, που πρέπει να ξεπεραστεί, προκειμένου να κυριαρχήσει το ειδωλοποιημένο επέκεινα. Το μόνο νόημα της ζωής συνίσταται στην προετοιμασία για το θάνατο. Σε μια συνεχή απουσία, που αγνοεί πως η μνήμη του θανάτου, αλλά και αυτός ο ίδιος ο θάνατος, αποτελεί τη μόνη δυνατότητα για μετοχή στο μυστήριο της ζωής. Ο μόνιμος καημός της Εκκλησίας είναι, αν υπάρχει ζωή μετά το θάνατο, αλλά δεν αναλογιστήκαμε ποτέ, αν εντός της Εκκλησίας, πλέον, υπάρχει ζωή πριν από το θάνατο. Υπάρχει η αίσθηση ότι υπάρχουν δύο διαφορετικές ζωές: μία ζωή εδώ και μία ζωή μετά. Για τον χριστιανισμό, όμως, η ζωή είναι μία και συνεχής. Άρα, όσο πιο δυναμικά ζει κανείς εδώ τη ζωή, θα ζήσει και τα έσχατα. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για αφθαρσία και ζωή. Το θάνατο δεν μπορεί να τον αποδεχθεί κανείς, και κυρίως κανένας χριστιανός. Είναι μια νικημένη πραγματικότητα. Μου είχε πει κάποτε η Κική Δημουλά : «Νομίζω ότι δεν είμαι χριστιανή, γιατί δεν μπορώ να αποδεχθώ το θάνατο». «Μα, για αυτό είστε πραγματικά χριστιανή», της απάντησα.  Σίγουρα, ο θάνατος είναι μια αγριότητα, καθώς σπάει την ενότητα της ζωής. Ποιός μπορεί να δεχθεί μέσα του ότι οι σχέσεις του με τους ανθρώπους, που έχει στη διάρκεια της ζωής του, έχουν ημερομηνία λήξης; Έφευγε ο πατέρας μου από καρκίνο και του λέω : «Φοβάσαι το θάνατο;». Σκέφτηκε λίγο και μου είπε : «Όχι, το θέμα είναι ότι έχω αγωνία, αν θα είμαστε μαζί». 

– Έχετε παραλληλίσει τη βιβλική γυναίκα του Λωτ με τη σύγχρονη θεολογία. Για ποιό λόγο; 

Η γυναίκα του Λωτ είναι παράδειγμα μιας πηγής, που στέρεψε από επιθυμία. Το παράδειγμα μιας γυναίκας, που προτίμησε το νεκρό παρελθόν από την αλήθεια του παρόντος. Δίχως άλλο, η άρνηση του παρόντος και η συνακόλουθη απουσία από αυτό συνιστά αμαρτία και τούτη την αμαρτία η σύγχρονη θεολογία στην Ελλάδα τη γνωρίζει καλά. Σε πολλές περιπτώσεις, απλά αναμασά ιστορικές στιγμές του παρελθόντος και δεν μπορεί να αναμετρηθεί στα ίσια με τις ανάγκες και τις αγωνίες της σύγχρονης κοινωνίας. Ίσως, λοιπόν, η ευθύνη της σύγχρονης θεολογίας είναι να ξαναδημιουργήσει την επιθυμία της ζωής, όχι απλά της μεταθανάτιας. Μια έκρηξη συμ-πάθειας για τον κόσμο, που πονά, που τσαλακώνεται, που τεμαχίζεται από εξουσιαστές και ατάλαντους, ένας καημός για την καθημερινότητα. Μια άρνηση της σύμβασης. Μια κατάφαση στη χαμένη λαϊκότητα, που προτιμά την «αντάρτικη», «άχρηστη» ελευθερία από την υποκριτική πειθαρχία στην παράδοση.

– Έχετε σημειώσει ότι η ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού Πατέρα είναι η κατεξοχήν μετανάστευση. Πώς ερμηνεύετε αυτή τη θεολογική ανάγνωση της μετανάστευσης; 

Ο Θεός Λόγος σαρκούμενος προσέλαβε το ξένο, το άλλο, το εντελώς διαφορετικό. Πρόκειται για μια εθελοντική μετανάστευση, όπου έγινε ο ίδιος ξένος και αλήτης, έτσι ώστε να φανερώσει το μυστήριο της αγάπης, που φτάνει μέχρι το Σταυρό.  Ο Χριστός είναι ο μέγας ερωτικός. Η επί γης πορεία του Ιησού υπήρξε τραγική. Ξένος για τους ομόφυλους ξένους, που τον μίσησαν και τον θανάτωσαν σαν ξένο. Ξένος για τους δικούς του μαθητές, την ίδια του τη μητέρα, για την κτίση ολάκερη, για τη ζωή μα και το θάνατο, τον οποίο νίκησε μια για πάντα. Ο άνθρωπος  καλείται να μιμηθεί τον τρόπο του Θεού Λόγου και να ανοίξει τις σχέσεις του πέρα από τα όρια, που θέτουν κριτήρια έθνους, φυλής, φύλων ή θρησκείας. Το αγκάλιασμα, η ολοκληρωτική πρόσληψη και όχι απλά η ανοχή του ξένου και του άγνωστου φανερώνει την αληθινή διακονία της ασκητικής αγάπης. Βέβαια, για κάποιους, η Εκκλησία περιορίζεται σε πράξεις τελετουργικές, σε μια κάποια διεκπεραίωση. Βρισκόμαστε, έτσι, συχνά ενώπιον αντιλήψεων και νοοτροπιών καθαρότητας, που εισάγουν μια κάποια «ορθόδοξη ειδωλολατρία» και «πνευματικότητα», εκεί όπου ο Θεός αδυνατεί να σχετιστεί με τον κόσμο και τον άνθρωπο. Και αν αυτή είναι η ασθένεια ενός, εντέλει, ιδεολογικού χριστιανισμού, που αγνοεί τον ίδιο τον άνθρωπο, συναντούμε συχνά την ασθένεια ενός στείρου ακτιβισμού, που ταυτίζεται αδιάκριτα με ο,τιδήποτε ικανοποιεί τον ψυχολογικό του καθωσπρεπισμό, και όπου ο άλλος είναι πάλι ολοκληρωτικά απών, καθώς δεν αποτελεί το σημείο συνάντησης του εγώ στο εμείς, αλλά τον τόπο φανέρωσης των ιδιοτελών συνδρόμων του ευεργέτη και του σωτήρα. 

– Είστε, ταυτόχρονα, μουσικός και θεολόγος. Πιστεύετε, μάλιστα, στη σύνδεση της τέχνης με τη θεολογία. Πώς συνδυάζονται;

Μεγάλωσα μέσα στη μουσική και μέσα στην Εκκλησία. Νιώθω διφυσίτης χαλκηδόνιος. Υπάρχει, στ’ αλήθεια, τέχνη χωρίς θρησκευτική αναφορά; Με την έννοια της αναφοράς σε κάτι έξω από εσένα, που σε υπερβαίνει και σου δίνει νόημα. Η  τέχνη είναι κάτι, που είσαι ο εαυτός σου, και ταυτόχρονα νιώθεις αυτός ο εαυτός σου να σε ξεπερνάει,  δεν είναι δικό σου, είναι ένα δώρο του Θεού.

(ΠΗΓΗ : https://www.shedia.gr/news/2019/apr/24/o-xristos-einai-o-megas-erwtikos/)

9) Ὁ Χρ. Σταμούλης περὶ τοῦ μολυσμοῦ τῶν ἀντικειμένων τῆς Λατρείας

Ὁ Σταμούλης σημείωσε : «Νομίζω ὅτι ἡ Ἐκκλησία στὰ πλαίσια τῆς θείας οἰκονομίας, μπορεῖ νὰ βρεῖ τρόπους, προκειμένου καὶ τὸ Μυστήριο νὰ τελεῖται, ἀλλὰ καὶ τὰ μέτρα ἀσφαλείας νὰ παρθοῦν, διότι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα βρίσκονται σὲ ἕνα λατρευτικὸ τόπο, σ’ ἕνα τόπο προσευχῆ,ς μποροῦν εὔκολα νὰ ἀποτελέσουν πηγὲς μόλυνσης καὶ διάδοσης αὐτῆς τῆς μολύνσεως στοὺς πιστούς, ἀλλὰ καὶ σὲ μέλη ἐκτός τῆς λατρευτικῆς κοινότητας».

(ΠΗΓΗ : ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, Αἱρετικὲς διδασκαλίες τοῦ καθηγητῆ Δογματικῆς καὶ Συμβολικῆς Θεολογίας τοῦ Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ καὶ Κοσμήτορα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ (2021-2024), Χρυσόστομου Σταμούλη, 21-02-2022, http://www.orthodoxia-ellhnismos.gr/2022/02/2021-2024.html

10) 11-03-2020 : «Η Θεία Κοινωνία δεν είναι μαγκιά» – Τί δηλώνει ο καθ. Θεολογίας στο ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης στο iefimerida στην Κατερίνα Ι. Ανέστη

Απαντήσεις και εναλλακτικούς τρόπους συμμετοχής στη Θεία Κοινωνία και Ευχαριστία εν μέσω επιδημίας του κορωνοϊού προτείνει ο καθηγητής Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας στο ΑΠΘ, Χρυσόστομος Σταμούλης, με σαφείς αναφορές και παραδείγματα. Σχολιάζει τις περιπτώσεις Πολάκη και Ράπτη και δίνει λύσεις ανακουφιστικές για τον πιστό.

Νηφαλιότητα, μελέτη των κειμένων και πρακτικών της Εκκλησίας, και κυρίως προθυμία να βγει η Εκκλησία από την πεπατημένη και να γονατίσει μπροστά στην αγωνία των πολιτών και τις ανάγκες της δύσκολης εποχής που διανύουμε, προτείνει ο καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης. Μιλώντας στο iefimerida.gr εστιάζει σε πρακτικές και διαδικασίες, που ήδη ακολουθούνται και μπορούν να δώσουν απαντήσεις ανακουφιστικές για τους πιστούς, χωρίς να μπαίνει σε κίνδυνο η υγεία τους λόγω κορωνοϊού. Όπως η Θεία Κοινωνία του Αγίου Ιακώβου, η δυνατότητα να γίνει Θεία Ευχαριστία με έναν ιερέα και έστω έναν πιστό, η πρακτική του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη και άλλα.

Η τακτική της Θείας Κοινωνίας του Αγίου Ιακώβου

«Ξέρετε, στο χώρο της ορθόδοξης θεολογίας, υπάρχει αυτό, που αποκαλούμε θεολογική οικονομία, η οποία διαλέγεται με την ακρίβεια του δόγματος, όταν το απαιτεί η ποιμαντική ανάγκη. Μάς λέει πώς να αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα, που έχει ξεπεράσει κάθε γνωστή ιστορική συνθήκη του παρελθόντος. Θα πρέπει να αντλήσουμε από την παράδοσή μας πρακτικές χρήσιμες για τη σημερινή ανάγκη, που έχει δημιουργηθεί. Στην περίπτωσή μας, αυτή του κορωνοϊού», λέει στο iefimerida o καθηγητής Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας.

Ακόμα και το καίριο θέμα της Θείας Κοινωνίας, που έχει πυροδοτήσει τόσες αντιδράσεις, έχει εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην εκδοχή της κοινωνίας από το ίδιο ποτήριο με το ίδιο κουτάλι. «Χαρακτηριστική είναι σε αυτή την περίπτωση η θεία λειτουργία του Αγίου Ιακώβου, μια αρχαία διαδικασία. Τελείται δυο φορές τον χρόνο από την εκκλησία : του Αγίου Ιακώβου και την πρώτη Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα. Σε αυτήν, οίνος και άρτος προσφέρονται ξέχωρα. Και επειδή στο παρελθόν οι εκκλησίες ήταν μεγάλες, μοίραζαν τον οίνο σε πολλά ποτήρια. Πρέπει να αντλήσουμε από αυτή την τακτική. Αν στα αλήθεια ο Θεός λειτουργεί το θαύμα του εντός του κοινού ποτηρίου, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να συντελεστεί και με άλλον τρόπο. Πρέπει είμαστε ελαστικοί. Στη θεολογική οικονομία, ελαστικότητα λέγεται να οικονομούμε τα προβλήματα σε σχέση με την πραγματική ανάγκη της ζωής», σχολιάζει ο Σταμούλης.

Ατομικά πλαστικά κουταλάκια για τη Θεία Κοινωνία

Του αναφέρω τις περιγραφές, που μου μετέφεραν φίλοι μου από ένα χωριό, όπου ο ιερέας έκανε το μυστήριο της Θείας Κοινωνίας, χρησιμοποιώντας ατομικά πλαστικά κουταλάκια. Συμφωνεί. «Θα μπορούσε να βγει μια κεντρική ανακοίνωση της Εκκλησίας, που να αναφέρεται σε αυτή τη δυνατότητα. Ξέρετε, ίσως δεν έχει γίνει αντιληπτό το μέγεθος του κινδύνου, που αντιμετωπίζουμε. Η Εκκλησία είναι ένα ζωντανό σώμα, που πρέπει να προσαρμόζεται λειτουργικά στις ανάγκες της ζωής, να μην την βλέπουμε ως μια πραγματικότητα δομημένη με τρόπο που δεν επιδέχεται αλλαγής. Αν η εκκλησία με μια απόφασή της έδειχνε αυτή την ανοιχτότητα και την κατάφαση, αν γονατίσει δίπλα στην αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου, το σύνολο του κόσμου θα την αγκάλιαζε».

Αντιδρά απέναντι στις ακραίες φωνές της κοινωνίας, αλλά ευτυχώς υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. «Βρίσκω καλή την τοποθέτηση του αρχιεπισκόπου Ελπιδοφόρου Αμερικής, ίσως έχει και μια μεγαλύτερη άνεση, επειδή δεν ζει στο στενό περιβάλλον της Ελλάδας. Σωστή είναι και η τοποθέτηση του Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως. Επιλέγουν πολλοί να εστιάζουν στις ακραίες φωνές, ενώ υπάρχουν και άλλες φωνές στην Εκκλησία, που υψώνονται παρά τις αντιδράσεις και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν». Ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος δήλωσε μεταξύ άλλων ότι δεν είναι μαγική η Θεία Κοινωνία, προσθέτοντας ότι πρέπει να προσερχόμαστε με πίστη για τη Θεία Κοινωνία και όχι με διάθεση επίδειξης.

Η Θεία Κοινωνία και η Θεία Ευχαριστία δεν είναι μαγκιά

Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Παύλου Πολάκη και της Έλενας Ράπτη σχολιάζονται επίσης από τον Σταμούλη. «Δεν μπορώ να δεχτώ με κανέναν τρόπο και τις ακραίες περιπτώσεις από την άλλη πλευρά, όπως αυτή του Παύλου Πολάκη, που προκαλεί διαρκώς τη θρησκευτική συνείδηση, χωρίς να έχει σχετική γνώση, παρασυρόμενος από τις ακραίες φωνές της Εκκλησίας και μόνο. Διαβάζω, όμως, και με έκπληξη τις προκλητικές δηλώσεις της Έλενας Ράπτη ότι κοινώνησε και θα το επαναλάβει. Ξέρετε, δεν είναι μαγκιά η Θεία Ευχαριστία και η Θεία Κοινωνία. Μου θυμίζει τη μαγκιά του “εγώ θα καπνίσω!”, χωρίς να ταυτίζω Θεία Ευχαριστία και κάπνισμα, καταλαβαίνετε την αναλογία του παραδείγματος…».

O Xρυσόστομος Σταμούλης τονίζει ότι η πίστη ανήκει στις δημόσιες πλατείες, όχι στη σφαίρα του κρατικού. «Και τα μέλη της Εκκλησίας, ως μέλη μιας δημόσιας πλατείας, οφείλουν να υπακούουν στη νομοθεσία της Πολιτείας. Αν πει η Πολιτεία ότι θα πρέπει να σταματήσει ακόμα και η σύναξη, τότε θα πρέπει η Εκκλησία να το αποδεχθεί, να ακολουθήσει τις εντολές. Μπορεί να συνεχίσει να τελείται το μυστήριο, αρκεί να υπάρχει ο ιερέας και ένας πιστός. Είναι πληρέστατη έτσι η λειτουργία. Αν κάποιος έχει μεγάλη ανάγκη να κοινωνήσει, είναι ασθενής ή υπάρχει άλλο ζήτημα, τότε μπορεί να μεταβεί και να τον κοινωνήσει ο ιερέας κατά μόνας. Υπάρχουν λύσεις. Αρκεί να γονατίσει η Εκκλησία μπροστά στις αγωνίες των καιρών. Ακούω κάποιους να μιλάνε για μια άθεη πολιτεία, που στρέφεται εναντίον της Εκκλησίας. Δηλαδή στρέφεται και εναντίον του αθλητισμού, λόγω των σχετικών αποφάσεων, που πήρε; Ας σταματήσουμε να βλέπουμε παντού εχθρούς».

Οι οδηγίες του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη για την πανώλη

Η Θεία Κοινωνία του Αγίου Ιακώβου, η δυνατότητα να γίνει το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας με έναν ιερέα και έναν πιστό, αλλά και ο κανόνας του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη από τον 18ο αιώνα, δείχνουν τις εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν. Συγκεκριμένα, όπως επισημαίνει ο Σταμούλης, υπάρχει σχόλιο του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη στον 28ο κανόνα της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου, όπου λέγονται τα ακόλουθα :

«Όθεν και ιερείς και αρχιερείς πρέπει εν καιρώ πανώλης να μεταχειρίζωνται τρόπον εις το να μεταλαμβάνουν τους ασθενούντας, όστις να μη παραβαίνη τον Κανόνα τούτον, ουχί βάλλοντες μέσα εις σταφίδα τον άγιον Άρτον, αλλά εις τι αγγείον ιερόν, και εκείθεν να τον λαμβάνουν, ή οι μόρται (μόρτης : άνθρωπος που είχε πάθει ανοσία στην πανούκλα και προσέφερε τις υπηρεσίες του στην κοινότητα, θάβοντας τους νεκρούς και περιθάλποντας τους ασθενείς), ή οι ασθενείς, δια λαβίδος. Το δε αγγείον συν τη λαβίδι να βάνεται εις ξύδι, και το οξύδι να ρίπτηται εις το χωνευτήριον, ή με όποιον άλλον τρόπον δυνηθώσι ασφαλέστερον και κανονικόν». Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης (18ος αιώνας).

Η Εκκλησία να δείξει αλληλεγγύη

Κανένας δεν μπορεί να ζητήσει από τα μέλη της εκκλησιαστικής κοινότητας να αρνηθούν την πίστη τους και το γεγονός ότι η Θεία Ευχαριστία είναι ένα μυστήριο, υπογραμμίζει ο Σταμούλης. «Η συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία είναι μια ερωτική πράξη και ως τέτοια κομίζει σχέση και η σχέση αποκαλύπτει την σωτηρία. Ο ιερέας και οι πιστοί δεν έχουν καμία υποχρέωση να απολογηθούν σε κανέναν για αυτό που τους συμβαίνει. Είναι μεγάλο μυστήριο και ελευθερία. Η Θεία Ευχαριστία είναι μυστήριο. Αντίστοιχα, όμως, είναι απολύτως σεβαστή η αντίθετη άποψη αυτών, που δεν πιστεύουν ότι πρόκειται για μυστήριο».

Το πιο σημαντικό είναι ότι οι θρησκείες και οι κοινωνίες πρέπει να έχουν ως σκοπό την συγκρότηση της ενότητας των κοινωνιών, εξηγεί. «Θα έπρεπε η εκκλησία της Ελλάδας και οι άλλες θρησκευτικές κοινότητες ανά τον κόσμο να προχωρήσουν πιο θαρραλέα σε ανακοινώσεις, που θα δηλώνουν κατανόηση του προβλήματος, αλληλεγγύη προς τους ανθρώπους. Πρέπει ως μέλη, ή οργανισμοί, ή ομάδες της δημόσιας πλατείας να δηλώνουν με έμφαση ότι θα ακολουθήσουν όλες τις διαδικασίες, που προβλέπονται προκειμένου να μην συμπράξουμε με αθέμιτο τρόπο στη μεγιστοποίηση του προβλήματος».

(https://www.iefimerida.gr/ellada/theia-koinonia-koronoios-hrysostomos-stamoylis)

<p>Πηγή: <a target=”_blank” href=”https://www.iefimerida.gr”>iefimerida.gr</a> – <a target=”_blank” href=”https://www.iefimerida.gr/ellada/theia-koinonia-koronoios-hrysostomos-stamoylis”> «Η Θεία Κοινωνία δεν είναι μαγκιά» – Τι δηλώνει ο καθ. Θεολογίας στο ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης στο iefimerida – iefimerida.gr</a></p>

11) 12-03-2020 : Χρυσόστομος Σταμούλης : «Η Θεία Λειτουργία μπορεί να τελεστεί με έναν Ιερέα και έναν λαϊκό»

«Μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα παρά πάνω και να προχωρήσουμε αυτήν την Κυριακή, σε μία εγκύκλιο ίσως, με την οποία να συνιστούμε τους πιστούς να μην έρθουν στους χώρους προσευχής, γιατί είμαστε σε κατάσταση πανδημίας», τόνισε μεταξύ άλλων ο Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής Θεολογίας ΑΠΘ, στη συνέντευξη, που παραχώρησε στο Livemedia.

Επίσης, ανέφερε ότι η ορθόδοξη εκκλησία και όλες οι θρησκευτικές κοινότητες πρέπει να δείξουν την ευθύνη τους απέναντι στον πολίτη. «Κανένας δεν αμφισβητεί, στο χώρο της εκκλησίας και της θεολογίας, ότι η Θεία Ευχαριστία είναι ένα μυστήριο. Καλό θα ήταν να τελεστεί η Θεία Λειτουργία με έναν Ιερέα και έναν λαϊκό και, αν χρειαστεί κάποιοι να κοινωνήσουν, μπορεί να το κάνει ο Ιερέας κατά μόνας. Μ’ αυτό τον τρόπο η Ορθόδοξη Εκκλησία θα δείξει την αλληλεγγύη της και την αγάπη της». Σε σχέση με το διάγγελμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη υπογράμμισε : «Ο Πρωθυπουργός από την μία σεβάστηκε την εκκλησιαστική κοινότητα της ορθόδοξης εκκλησίας της Ανατολής και από την άλλη τόνισε την διάθεση της πολιτείας για προστασία του πολίτη με βάση τις επιστημονικές οδηγίες». Σε άλλο σημείο της συνέντευξής του, ο κ. Σταμούλης αναφέρεται και στις σχέσεις εκκλησίας και πολιτείας, επισημαίνοντας ότι η διδασκαλία μιας εκκλησίας – πρέπει να γίνει κατανοητό – ότι γίνεται πάντα κάτω από το Σύνταγμα και τους Νόμους μιας ευνονούμενης πολιτείας. «Ίσως αυτή η δυσκολία δώσει την δυνατότητα στην Εκκλησία και στην Πολιτεία να διαλεχθούν με έναν πιο έντιμο και ειλικρινή τρόπο», τονίζει χαρακτηριστικά.

Τόνισε ἐπίσης ὅτι «ἡ Θεία Εὐχαριστία στὰ ἀλήθεια εἶναι ἕνα σημεῖο, ποὺ δείχνει συμβολικὰ τὴν ἑνότητα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος, μεταξύ τους καὶ μὲ τὸν Χριστό, αὐτὸ εἶναι ἡ Θεία Εὐχαριστία».

(ΠΗΓΗ : https://www.livemedia.gr/album/33491 καί https://www.youtube.com/watch?v=OFXjA6MByVM

12) Διαχωρισμός ἀθανασίας παρούσης ζωῆς καί ἀθανασίας μελλούσης ζωῆς

«Ὑπάρχουν ἄνθρωποι πού κοινωνοῦν; Πεθαίνουν ἀπὸ καρκίνο; Πεθαίνουν ἀπὸ διάφορες ἀσθένειες; Ναί. Ἄρα, ὅταν λέμε γιὰ ἀθανασία στὰ πλαίσια τῆς Θείας Εὐχαριστίας δὲν ἐννοοῦμε τὴν ἀθανασία τὴν τώρα, γιατί ὅλοι πεθαίνουμε, ἀλλὰ τὴν ἀθανασία ψυχῆς καὶ σώματος στὰ ἔσχατα». 

(ΠΗΓΗ : ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, Αἱρετικὲς διδασκαλίες τοῦ καθηγητῆ Δογματικῆς καὶ Συμβολικῆς Θεολογίας τοῦ Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ καὶ Κοσμήτορα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ (2021-2024), Χρυσόστομου Σταμούλη, 21-02-2022, http://www.orthodoxia-ellhnismos.gr/2022/02/2021-2024.html)

13) 17-04-2020 : «Ζούμε μιά παρατεταμένη Μεγάλη Παρασκευή»

Έρχεται καιρός δοκιμασίας, λέει στην «Καθημερινή» ο καθηγητής Θεολογίας του ΑΠΘ και συγγραφέας Χρυσόστομος Σταμούλης, ο οποίος εκτιμά ότι η Εκκλησία δεν πρέπει να κρυφτεί πίσω από επισφαλείς βεβαιότητες και πρακτικές μπροστά στις αλλαγές, που φέρνει η επόμενη μέρα της επιδημίας.

– Οι αλλαγές, που προκάλεσε ο κορωνοϊός στην κοινωνία, θα επηρεάσουν την Εκκλησία μετά την πανδημία;

– Ουσιαστικά, η πανδημία σηματοδοτεί το τέλος της αθωότητας του νεότερου πολιτισμού. Αλλαγές θα συμβούν – ήδη συμβαίνουν – τόσο στην Ορθόδοξη Εκκλησία όσο και στις θρησκευτικές κοινότητες όλου του κόσμου. Η Εκκλησία αντλεί τον λόγο, αλλά και τον τρόπο υπάρξεώς της, από τα έσχατα «ουκ εκ του κόσμου», αλλά λειτουργεί και δρα εντός της ιστορίας, καθώς υφίσταται «εν τω κόσμω». Είναι μέρος μιας κοινωνίας, αλλά και μέλος συγκεκριμένης πολιτείας, και ως εκ τούτου διέπεται από τους νόμους, που αυτή ορίζει όσον αφορά τη λειτουργία των δομών της. Οι πραγματικές αλλαγές, όμως, δεν θα προέλθουν από τις πολιτειακές επιταγές, αλλά από τη θεολογική αρχή της ανάγκης, η οποία αφουγκράζεται τις ανάγκες του σώματος, εκκλησιαστικού και κοινωνικού, και αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα, που ορίζει τον τρόπο της ύπαρξής της.

– Μπορεί αυτή η κρίση να γίνει ευκαιρία, ώστε οι ιεράρχες να έρθουν πιο κοντά στον καθημερινό άνθρωπο και τα προβλήματά του;

– Κάθε κρίση, πολύ δε περισσότερο αυτή, που κλονίζει το σύνολο των βεβαιοτήτων του σύγχρονου ανθρώπου και του ιεροποιημένου πολιτισμού του, οδηγεί σε επαναπροσδιορισμό της ζωής. Θέλω να πιστεύω πως και οι ιεράρχες, μετέχοντας σε αυτό το νέο πάθος, θα μεταλάβουν την αγωνία και τους καημούς των καθημερινών ανθρώπων, θα γονατίσουν ενώπιον της ζωής, η οποία βιώνεται «εν ταις αγοραίς και εν ταις πλατείαις».

– Βλέπετε αλλαγές στην τέλεση μυστηρίων, π.χ. γάμων και κηδειών, και σε παραδόσεις, που περιλαμβάνουν ευρεία κοινωνική συναναστροφή;

– Ο καιρός, που έρχεται, θα είναι καιρός δοκιμασίας. Οι αλλαγές, που θα επέλθουν – και θα επέλθουν – θα περάσουν διά πυρός και σιδήρου. Δυστυχώς, η Εκκλησία κρύβει μέσα της ένα κομμάτι, που αντιστέκεται μετά μανίας σε κάθε αλλαγή. Πρέπει να παραδεχτούμε επιτέλους πως υπάρχει και ορθόδοξος φονταμενταλισμός, ο οποίος είναι άγριος και άκρως επιθετικός. Έτσι, μοιάζει να έχει δίκαιο ο Γιάννης Τσαρούχης, όταν λέγει πως «όσο αυξάνει η Εκκλησία», και εννοεί προφανώς την άσαρκη μεσσιανική καθοδηγητική ιδεολογία, τόσο «μικραίνει ο Χριστός». Θα αλλάξουν, λοιπόν, παραδόσεις, που δεν αλλοιώνουν τον βασικό πυρήνα της πίστης.

– Θα συνεχιστεί και την επόμενη μέρα η συζήτηση για τη Θεία Ευχαριστία και την προστασία από την επιδημία;

– Βεβαίως και θα συνεχιστεί. Έχουμε μπει σε μια καινούργια στροφή της ζωής μας και η Εκκλησία δεν θα πρέπει να κρυφτεί πίσω από επισφαλείς βεβαιότητες ή πρακτικές μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου. Ο τρόπος μετάδοσης της Θείας Ευχαριστίας ποικίλλει στην αρχαία Εκκλησία. Ακόμα και στα Ευαγγέλια βλέπουμε ότι δεν σώζεται μια κοινή παράδοση. Όσον αφορά τα σημερινά, ήδη πολλοί ιεράρχες και θεολόγοι δείχνουν προς την κατεύθυνση της πρακτικής, που στηρίζεται εν μέρει στη Θεία Λειτουργία του αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου και προτείνουν τη δι’ εμβαπτισμού του σώματος στο αίμα Θεία Ευχαριστία. Κάτι αντίστοιχο ίσχυε, σύμφωνα με την παλιότερη Διάταξη της Προσκομιδής (12ος αι.), και για τους «εν όρεσι» αναχωρητές, οι οποίοι έπαιρναν μαζί τους και κοινωνούσαν θείο άρτο βαπτισμένο στο αίμα. Aκόμα και αν δεν υπήρχαν αυτές οι λύσεις, η Εκκλησία, ως ζωντανός οργανισμός, που μετέχει στις άκτιστες ενέργειες του Τριαδικού Θεού και παράγει συνεχώς θεολογία, θα έπρεπε να τις δημιουργήσει.

– Αύριο οι πιστοί δεν θα γιορτάσουν όλοι μαζί την Ανάσταση στις εκκλησίες. Θα επηρεάσει αυτό τον τρόπο, που αντιλαμβανόμαστε την Ορθόδοξη πίστη;

– Ζούμε εδώ και καιρό μια παρατεταμένη Μεγάλη Παρασκευή, όπου δίπλα μας όλα καταρρέουν. Η Εκκλησία των ακανθών και του Σταυρού οφείλει να σταθεί στο πλευρό όλων των τραυματισμένων από το πάθος αυτό ανθρώπων και να δείξει για μια ακόμα φορά πως το κακό δεν μπορεί να είναι αιώνιο. Η Ανάσταση θα έλθει.

(https://www.kathimerini.gr/life/people/1074347/zoyme-mia-paratetameni-megali-paraskeyi/

14) 26-05-2022 : Ο Πατριάρχης χειροθέτησε οφφικιάλιο τον Κοσμήτορα της Θεολογικής του Α.Π.Θ. Χρυσόστομο Σταμούλη (video)

Λίγο πριν την έναρξη του Διεθνούς Συνεδρίου, με θέμα : «Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος : Τριάντα χρόνια διακονίας» στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος χειροθέτησε άρχοντα οφφικιάλιο του Οικουμενικού Θρόνου τον Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής, Χρυσόστομο Σταμούλη, και του επέδωσε το οφφίκιον του Άρχοντος Διδασκάλου της Εκκλησίας. Η χειροθεσία τελέστηκε στο παρεκκλήσιο της Αγίας Τριάδος, που βρίσκεται εντός της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ. 

(ΠΗΓΗ : https://www.orthodoxianewsagency.gr/patriarxeia/oikomeniko_patriarxio/o-patriarxis-xeirothetise-offikialio-ton-kosmitora-tis-theologikis-tou-a-p-th-xrysostomo-stamouli-video/

15) 27-11-2023 : Θεσσαλονίκης Φιλόθεος : Υπάρχει διάθεση συνεργασίας μεταξύ της Μητρόπολης και της Θεολογικής Σχολής (Φωτό – Βίντεο)

Θερμή ήταν η υποδοχή του νέου Μητρ. Θεσσαλονίκης Φιλοθέου το πρωί της Δευτέρας στην Θεολογική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Πρόκειται για την πρώτη επίσημη επίσκεψη, που κάνει ο νέος Μητρ. Θεσσαλονίκης Φιλόθεος ύστερα από την τελετή ενθρόνισης.

Στην είσοδο της σχολής τον υποδέχτηκαν ο Κοσμήτορας της Θεολογικής σχολής Χρυσόστομος Σταμούλης, μέλη της σχολής, ο πρύτανης του ΑΠΘ, Δημήτρης Κωβαίος, και αντιπρυτάνεις και κοσμήτορες σχολών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου.

Ο κοσμήτορας της Θεολογικής σχολής, Χρυσόστομος Σταμούλης καλωσόρισε τον νέο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης αναφέροντας τα εξής:

 «Κάποτε κάποιος φίλος, αναφερόμενος στον δάσκαλό μας Νίκο Ματσούκα, μού είπε με αγανάκτηση πως θεολογία δεν γίνεται με τα τραγούδια. Τον κοίταξα απορημένος, δεν απάντησα, πικράθηκα και έφυγα. Για πολύ καιρό δεν μπορούσα να χωνέψω, γιατί να γίνεται ζωή και θάνατος με τα τραγούδια και όχι θεολογία. Και να, ο Παναγιώτατος μάς απέδειξε προχθές πως, όχι μόνο γίνεται θεολογία και με τα τραγούδια, αλλά αυτά μπορούν να κοσμούν και τον ενθρονιστήριο λόγο ενός Μητροπολίτη. Η αγάπη ξεχείλιζε από τον λόγο του, με τον οποίο μας συστήθηκε εδώ στη Θεσσαλονίκη. Παναγιώτατε, η σημερινή μέρα είναι για τη Θεολογική και το ΑΠΘ στο σύνολό του μέρα γιορτής, μέρα ελπίδας και μέρα προσδοκίας. Υποδεχόμαστε τον νέο μας επίσκοπο με αισθήματα χαράς και ελπίδας. Ελπίζουμε σε μια νέα σχέση με τη Μητρόπολή μας, σε μια νέα σχέση μαζί σας, ουσιαστική και γόνιμη. Η επιλογή σας να ξεκινήσετε τις επισκέψεις σας από τη Θεολογική μας σχολή μάς γεμίζει ευθύνη να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων και να αποδείξουμε ότι η θεολογία μπορεί να αποτελεί και σήμερα την προφητική και κριτική φωνή της εκκλησίας. Μια φωνή, κραυγή αγωνίας κατά τον μακαριστό Μητροπολίτη Νιγηρίας και μια προσπάθεια αφύπνισης της ορθόδοξης συνείδησης μας, για να μην είναι οι χριστιανοί εκείνοι, που δεν σέβονται την αξιοπρέπεια και την ελευθερία του άλλου, αλλά εκείνοι, που εγείρονται από τους τάφους της κοινωνικής αδικίας, που βλέπουν τους ανθρώπους αναστάσιμα, δηλαδή ως ευκαιρία και όχι ως απειλή, ως συνοδοιπόρους. Παναγιώτατε, να χαμογελάτε πάντα, να είστε πάντα δημιουργικός για χάρη της εκκλησίας, των ανθρώπων και ο Θεός να σας δίνει δύναμη εδώ στη Θεσσαλονίκη μας, στην οποία θα συναντιόμαστε και θα μοιραζόμαστε καημούς, αγωνίες, όνειρα και ελπίδες».

Ο κοσμήτορας της θεολογικής σχολής πρόσφερε στο τέλος των ομιλιών στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ένα στεφάνι ελιάς, δύο τόμους της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου και ένα μπουκάλι κόκκινο κρασί από τη Μονή Σίμωνος Πέτρας του Αγίου Όρους.

(https://www.dogma.gr/videos/thessalonikis-filotheos-yparchei-diathesi-synergasias-metaksy-tis-mitropolis-kai-tis-theologikis-scholis-foto-vinteo/191324/)

16) 14-05-2024 : Πρωταγωνιστής καί τῶν μουσικῶν  ὀργάνων μέσα σέ ναούς ὁ Χρ. Σταμούλης

Στις 14-05-2024 διοργανώθηκε εκδήλωση προς τιμήν του Θεσσαλονικιού δημιουργού Ν. Γ. Πεντζίκη (λογοτέχνη, ζωγράφου και ποιητή) εντός του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου – Ροτόντα στη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με την ανακοίνωση, που υπάρχει αναρτημένη στον ιστοχώρο της Κοσμητείας της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ. Ως συνδιοργανωτές αναφέρονται η Κοσμητεία της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και το Ίδρυμα Ορμύλια (ίδρυμα που εποπτεύεται πνευματικά από την Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους και το Ιερό Κοινόβιο Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ορμύλιας).

Στην εν λόγω εκδήλωση σημειώνεται ότι απηύθυνε χαιρετισμό ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ (2021-2024) Χρυσόστομος Σταμούλης. Μάλιστα, σε ένα από τα τραγούδια, που ακούστηκαν, η μουσική επένδυση ανήκε στον ίδιο. Στην ίδια εκδήλωση συμμετείχε και η «Μεικτή και Παιδική χορωδία ‘‘Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος’’ Θεσσαλονίκης», της οποίας διδασκάλισσα είναι η Ιωσηφίνα Κατωφλίδου, σύζυγος του Χρυσόστομου Σταμούλη. Τέλος, το ένα από τα δύο πρόσωπα, που διάβασαν κείμενα Πεντζίκη, ήταν η Αλεξάνδρα Σταμούλη, κόρη του Χρυσόστομου Σταμούλη.

(https://tasthyras.wordpress.com/2024/05/10/άλλο-κοσμητεία-και-άλλο-αγυρτεία/)

17) 01/03-10-2024 : Οἰκουμενιστικό συνέδριο στά Τρίκαλα

Διαθρησκειακό συνέδριο ορθοδόξων χριστιανών, μουσουλμάνων και εβραίων στα Τρίκαλα

Διοργάνωση ενός διαθρησκειακού συνεδρίου ορθοδόξων χριστιανών, μουσουλμάνων και εβραίων (1-3 Νοεμβρίου 2024) από τον Δήμο Τρικκαίων στα Τρίκαλα.

Ο Δήμος Τρικκαίων οργανώνει τριήμερο διαθρησκειακό συνέδριο ορθοδόξων χριστιανών, μουσουλμάνων και εβραίων (1-3 Νοεμβρίου 2024) με ομιλητές Ραβίνο, Χότζα και γνωστούς οικουμενιστές καθηγητές θεολογίας του ΑΠΘ. Ουρά, ως συνήθως, το Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Θα χαιρετίσουν την διαθρησκειακή σύναξη οι Μητρ. Τρίκκης Χρυσόστομος και Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, θα συμμετάσχουν οι κ.κ. Παπαστεργίου και Πιερακάκης, ἡ Γερμανική Πρεσβείας και οἱ καθηγητές Χρυσόστομος Σταμούλης καί Απόστολος Κραλίδης.

Σημείωση : Ὕστερα ἀπό ἀντιδράσεις τό συνέδριο δέν πραγματοποιήθηκε.

(ΠΗΓΗ : https://aktines.blogspot.com/2024/10/blog-post_8.html)

18) 16-02-2025 : Διευθυντής τοῦ Διεθνοῦς Παρατηρητηρίου Θρησκευτικοῦ Φονταμενταλισμοῦ στήν Μητρόπολη Ἀλεξανδρουπόλεως ὁ Χρυσόστομος Σταμούλης

Μια πρωτοβουλία της Ιεράς Μητρόπολης Αλεξανδρούπολης και της ακαδημαϊκής κοινότητας θέτει σήμερα τις βάσεις συνεργασίας μεταξύ των θρησκευτικών κοινοτήτων, που διαβιούν στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, και προωθεί έναν ειρηνικό τρόπο συνύπαρξής τους, που δεν αναγνωρίζει την εξόντωση του διαφορετικού.

Το «Διεθνές Παρατηρητήριο Θρησκευτικού Φονταμενταλισμού» («International Observatory on Religious Fundamentalism») – μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα Ν.Π.Ι.Δ. – συστάθηκε στην Ιερά Μητρόπολη της Αλεξανδρούπολης, με στόχο «την προαγωγή πολιτιστικών, επιστημονικών και κοινωνικών σκοπών σχετικών με τη διεπιστημονική μελέτη θρησκευτικών θεμάτων και ιδίως του φαινομένου του θρησκευτικού φονταμενταλισμού με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον Ορθόδοξο κόσμο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με στόχο την υπεράσπιση της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ειρήνης και της συνεργασίας μεταξύ θρησκευτικών κοινοτήτων».

Το Παρατηρητήριο ξεκίνησε να μελετά το περιεχόμενο των θρησκευτικών πεποιθήσεων των θρησκευτικών κοινοτήτων, που διαβιούν στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, την ιστορία των θρησκειών και την αλληλεπίδρασή τους, όταν συνυπάρχουν στον ίδιο τόπο.

Ο πρόεδρος του Διεθνούς Παρατηρητηρίου, Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης Άνθιμος και ο διευθυντής του, καθηγητής Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ, Χρυσόστομος Σταμούλης μιλούν για τις δράσεις του Παρατηρητηρίου και τους τρόπους μέσα από τους οποίους η διεπιστημονική προσέγγιση δύναται να προτάξει τη διαθρησκειακή συνεργασία και να αναδείξει ανεκτικά θρησκευτικά πρότυπα απέναντι σε άτομα ή οργανωμένες ομάδες, που προωθούν τη ρητορική μίσους, τη μισαλλοδοξία και πράξεις βίας, εργαλειοποιώντας την πίστη.

(ΠΗΓΗ : Διεθνές Παρατηρητήριο Θρησκευτικού Φονταμενταλισμού στη Μητρόπολη Αλεξ/πόλεως, 16-02-2025,https://www.vimaorthodoxias.gr/eipan/diethnes-paratiritirio-thriskeytikoy-fontamentalismoy-sti-mitropoli-alex-poleos/)

19) 09-06-2025 : Το πρώτο (διεθνές) συνέδριο του “Διεθνούς Παρατηρητηρίου Θρησκευτικού Φονταμενταλισμού” στην Αλεξανδρούπολη. 

Στις 13-14 Ιουνίου 2025 έλαβε χώρα στην Αλεξανδρούπολη διεθνές συνέδριο με τίτλο “Θρησκευτικός Φονταμενταλισμός. Γένεση και Εξέλιξη ενός φαινομένου”. Το συνέδριο αποτελεί ουσιαστικά την εναρκτήρια δράση του “Διεθνούς Παρατηρητηρίου Θρησκευτικού Φονταμενταλισμού” 

Το συνέδριο τέλεσε υπό την αιγίδα της Ι.Μ. Αλεξανδρούπολης, του Δήμου Αλεξανδρούπολης και της Περιφέρειας Ανατ. Μακεδονίας & Θράκης. Ως χώροι διεξαγωγής του ορίστηκαν το Πνευματικό Κέντρο της Ι. Μ. Αλεξανδρουπόλεως και το Ανθίμειο Εκκλησιαστικό & Πολιτιστικό Κέντρο.

Ὁ Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής, Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ, ήταν μέλος της «Επιστημονικής Επιτροπής», έκανε την κεντρική εισήγηση, με θέμα : «Θρησκευτικός φονταμενταλισμός. Γένεση και εξέλιξη ενός φαινομένου» (The genesis and evolution of Religious Fundamentalism») και προήδρευσε στην πέμπτη συνεδρία, με θέμα : «Τέχνη και θρησκευτικός φονταμενταλισμός».

(ΠΗΓΗ : https://aktines.blogspot.com/2025/06/blog-post_76.html)

20) 27-06-2025 : Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς καί Νίκος Γ. Πεντζίκης, κατά τόν Χρ. Σταμούλη

Η Ησυχαστική Έριδα και το Κίνημα των Ζηλωτών του 14^ου αἰ. απασχόλησαν την εκδήλωση – συζήτηση, που διοργάνωσε η “Βυζαντινή Θεσσαλονίκη” στο προαύλιο του Ιερού Ναού της Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το δήμο Θεσσαλονίκης και με το 44ο Φεστιβάλ Βιβλίου, το οποίο άνοιξε τις πύλες του στην παραλία της πόλης, ως πρόδρομη εκδήλωση και ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του μακαριστού μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ανθίμου.

Το θέμα της ημερίδας ανέπτυξαν ο Μητρ. Θεσσαλονίκης και πρόεδρος της “Βυζαντινής Θεσσαλονίκης” Φιλόθεος και διακεκριμένοι επιστήμονες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

O καθηγητής τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης υπογράμμισε ότι «ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς στα θεολογικά κείμενα ακαδημαϊκών του πανεπιστημίου Αθηνών τη δεκαετία του 1960 εμφανίζεται ως μια “ύποπτη προσωπικότητα”, η οποία “στην καλύτερη των περιπτώσεων αγνοείται” και η γραφή τους εστιάζει περισσότερο “στους Καππαδόκες τους Αλεξανδρινούς, άντε μέχρι και τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό” .

Τόνισε, ότι η προσωπικότητα του Γρηγορίου του Παλαμά αναδεικνύεται τελικά, όχι μέσα από τους θεολογικούς, αλλά μέσα από τους λογοτεχνικούς κύκλους της Θεσσαλονίκης και κυρίως μέσα από τα κείμενα του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, ο οποίος επισημαίνει την επιρροή, που άσκησε ο Παλαμάς και ο Ησυχασμός στην πνευματική ζωή και στην εκκλησιαστική παράδοση της πόλης.

“Ο Παλαμάς παλεύει για το πραγματικό, για την προσευχή, παλεύει για την άσκηση, παλεύει για την πνευματικότητα. Παλεύει για την τέχνη, αλλά στο τέλος παλεύει για το πραγματικό. Είναι αυτό, που λέγει, ότι “εμείς τους αγώνες μας τους κάνουμε περί δογμάτων και πραγμάτων” τα δόγματα, δηλαδή, δεν είναι μία ιδεολογία. Το «Πιστεύω», που διαβάζουμε στην εκκλησία και είναι το σύμβολο της πρώτης και μετά και της δευτέρας Οικουμενικής Συνόδου, δεν είναι μια ιδεολογία, είναι πράγματα και δημιουργούν συνθήκες προσωπικής τοποθέτησης απέναντι σε αυτό, που λέγεται συνοδικότητα.

Αυτή η πνευματική αναπνοή του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά συνεχίστηκε στη Θεσσαλονίκη. Κατηγορούμαστε πολλές φορές για την κλειστότητά μας – και έχουμε προβλήματα της κλειστότητας και δύσκολες στιγμές στην πόλη – στο πλαίσιο ενός εσωτερικού μονολόγου, αλλά αυτός γίνεται, για να προφυλάξει από την απόλυτη διάσπαση.

Και έτσι γεννιέται, αν θέλετε, αυτή η σχολή της Θεσσαλονίκης, η λεγόμενη σχολή Θεσσαλονίκης με τον Πεντζίκη, το Βαφόπουλο, το Χριστιανόπουλο και στη μουσική του σπουδαίους Σταύρο που Κουγιουμτζή και Διονύση Σαββόπουλο και φτάνουμε μέχρι το Σωκράτη Μάλαμα. Η μουσική του Σωκράτη Μάλαμα, επιτρέψτε μου να το πω αυτό, έχει στοιχεία ενός ιδιόμορφου εσωτερικού διαλόγου, κοπής ησυχαστικής …“.

(ΠΗΓΗ :Ημερίδα για τον Ησυχασμό και τους Ζηλωτές της Θεσσαλονίκης, 27-06-2025,https://www.orthodoxianewsagency.gr/mitropolitiko_ergo/ι-μ-θεσσαλονίκης/imerida-gia-ton-isyxasmo-kai-tous-zilotes-tis-thessalonikis/

Εκδήλωση :  ΠΝΟΗ ΗΣΥΧΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕ ΖΗΛΩΤΕΣ : Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης. 27-06-2025, https://www.youtube.com/watch?v=bH7UKh3VCdo&t=2s ἀπό 1:04:08 ἕως 1:45:33)

[1]18-08-2025 Ἐκοιμήθη ὁ Καθηγητής Θεολογίας ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης, 

[2] 12-08-2025 Ἐπιστημονική, Θεολογική καί Ἱστορική Ἡμερίδα – «Ὁ  Ἱ. Ν. Παναγίας Καθολικῆς Κρεμαστῆς μέσα στήν Ἱστορία», https://rodosreport.gr/epistimoniki-theologiki-kai-istoriki-imerida-o-i-n-panagias-katholikis-kremastis-mesa-sti-istoria/

[3] 18-08-2025 Πέθανε ὁ καθηγητής τοῦ ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης, https://www.tovima.gr/2025/08/18/society/pethane-o-kathigitis-tou-apth-xrysostomos-stamoulis